Tematy

Wczesnonowożytna pasja coraz bardziej gruntownego poznawania kultury klasycznej stanowiła rdzeń motywacji humanistycznie uformowanych Polaków, Litwinów i Rusinów zmierzających ku niderlandzkim uniwersytetom najpierw w Lowanium, potem w Lejdzie i kolegiom akademickim w Antwerpii, Douai, Bredzie, w Utrechcie czy w Groningen. Obraz starożytności greckiej i rzymskiej, który miał stanowić źródło wzorców dla odrodzenia konkretnych kultur narodowych w Europie, był w znacznym stopniu dziełem niderlandzkich intelektualistów, takich jak: Erazm z Rotterdamu, Justus Lipsjus, Ericius Puteanus i Hugo Grotius.



Branicki Adam (1892-1947)

Silva Rerum
57_branicki adam.jpg

Branicki Adam (1892-1947) – po zakończeniu I wojny światowej, którą spędził w szeregach armii rosyjskiej, osiadł z poślubioną w 1921 r. Beatą Potocką w odziedziczonym przez ojca majątku Roś na grodzieńszczyźnie. W tamtejszym pałacu małżonkowie prowadzili ochronkę dla sierot powracających z Rosji. Adam Branicki łożył później na ich dalsze kształcenie, wzorem swoich przodków fundował także stypendia dla dobrze zapowiadających się artystów.

Po śmierci ojca, Ksawerego, odziedziczył w 1926 r. dobra wilanowskie, a w Warszawie kamienice przy ul. Smolnej 40 i Nowy Świat 18. Mimo starań właściciela pałacu fortuna Branickich ubożała, szczególnie wskutek utraty dóbr ukraińskich, parcelacji majątku przeprowadzonej w ramach reformy rolnej, wreszcie ogólnego kryzysu finansowego w państwie. Nie mogąc właściwie  zaopiekować się pałacową biblioteką, przekazał ją w 1932 r. Bibliotece Narodowej, nadal jednak kontynuował tradycję ojca udostępniania zwiedzającym pałacu i parku wilanowskiego.

Po wybuchu II wojny światowej i rozpoczęciu oblężenia Warszawy należał do Straży Obywatelskiej, a pałac wilanowski służył jako lazaret, w którym prócz żony pracowały także jego córki: Maria, Anna i Beata. Po wkroczeniu Niemców rozpoczął się – mimo protestów właścicieli, ulokowanych w niewielkiej części pałacu – rabunek na wielką skalę pałacowego mienia. Branicki wspierał polskie państwo podziemne. W mieszkaniu przy ul. Smolnej 40 ukrywał poszukiwanych przez Gestapo, wykupywał aresztowanych i łożył znaczne sumy na działalność podziemnego państwa. Dwukrotnie aresztowany, za trzecim razem został odnaleziony i wykupiony przez Izabelę Radziwiłł w więzieniu w Grójcu, osadzony tam pod zarzutem „organizowania Powstania Warszawskiego” (sic!). Po upadku powstania przeniósł się do szkoły ludowej w Nieborowie, a potem pobliskiego Zygmuntowa, gdzie doczekał wkroczenia Armii Czerwonej. 28 stycznia 1945 pałac wilanowski został upaństwowiony i stał się jednym z oddziałów Muzeum Narodowego w Warszawie.

Aresztowany tego miesiąca przez NKWD został przewieziony do Otwocka, gdzie w areszcie przetrzymywano rodziny Radziwiłłów, Zamoyskich i Krasickich. Następnie przez Brześć Litewski, moskiewskie więzienie na Łubiance trafił do obozu dla internowanych w Krasnogorsku pod Moskwą. Stamtąd nagle we wrześniu 1947 r. został przewieziony do Warszawy, gdzie był ponad dwa tygodnie przesłuchiwany przez Urząd Bezpieczeństwa. Chory na gruźlicę i raka płuc został zwolniony i dzięki Janowi Kossakowskiemu umieszczony w sanatorium w Otwocku. Tam zmarł 2 XII 1947. Został pochowany w krypcie rodzinnej w kościele św. Anny w Wilanowie. Był ostatnim z  Branickich herbu Korczak.

drukuj
Podziel się:
Wykop Facebook Twitter
45_zrzut_wlasciciele2.jpg

Właściciele pałacu: Od króla do kustosza (multimedium, Silva Rerum)

Pałac w Wilanowie, piękne ogrody i budowle w parku, a także zgromadzone tu dzieła sztuki są zapisem historii. To miejsce …

57_branicki xawery.jpg

Branicki Ksawery (1864-1926) (artykuł, Silva Rerum)

Branicki Ksawery (1864-1926) - kiedy w 1892 r. odziedziczył Wilanów po swej krewnej Aleksandrze Potockiej (1818-1892) był już znanym kontynuatorem …

44_biblioteka wilanowska.jpg

Biblioteka Wilanowska (artykuł, Silva Rerum)

Adam hrabia Branicki, właściciel Wilanowa, aktem notarialnym, spisanym w Warszawie 15 kwietnia 1932 r., ofiarował „Państwu Polskiemu do dyspozycji Pana …