- Indeksy:
- alfabetyczny,
- chronologiczny,
- geograficzny,
- osobowy,
Wojna i wojsko
- Adam Mikołaj Sieniawski (1666-1726) – hetman niezdecydowany Wyprawa wiedeńska była tragicznym debiutem wojskowym dla Adama Mikołaja Sieniawskiego; na czerwonkę zmarł wtedy jego ojciec. Drugie ważne wydarzenie, które wpłynęło na jego losy, to...opracowanie: Wojciech Kalwat
- Aleksander Michał Paweł Sapieha (1730-1793) – hetman bez wyrazuAleksander Sapieha urodził się już po zawirowaniach wojny północnej i starciach Sapiehów ze szlachtą, która obaliła hegemonię potężnego rodu. Po śmierci ojca, Kazimierza Sapiehy, przebywał...opracowanie: Wojciech Kalwat
- Andrzej Niemirowicz (Niemirycz) ( ok. 1462–1541) – zwycięzca spod OlszanicyAndrzej Niemirowicz w 1514 r. został mianowany wojewodą kijowskim, co wiązało się z koniecznością obrony Ukrainy przed Tatarami. Tocząc z nimi liczne boje, przyswoił sobie...opracowanie: Wojciech Kalwat
- Andrzej PotockiAndrzej Potocki h. Pilawa (zm. 1691), wojewoda kijowski, kasztelan krakowski, hetman polny koronny. Od 1649 r. uczestniczył w walkach z powstaniem Bohdana Chmielnickiego, walcząc pod...źródło: Polski Słownik Biograficzny
- Andrzej Potocki (zm. 1691) – zwycięzca spod ZinkowaDoświadczenie wojskowe zdobywał pod okiem ojca hetmana Stanisława "Rewery". Walczył następnie z kozakami na Ukrainie. Na czele własnej chorągwi wziął udział m.in. w zwycięskiej bitwie...opracowanie: Wojciech Kalwat
- Antoni Stanisław Szczuka, sekretarz królewskiAntoni Stanisław Szczuka herbu Grabie (1654 – 1710), „mąż w swoim czasie znakomity, staropolskiej cnoty, pan na Szczuczynie i Radzyniu” (Orgelbrand), znany z prawości charakteru,...Hanna Widacka
- Armia RzeczypospolitejKról Jan III Sobieski był znany poza granicami Rzeczypospolitej głównie jako wybitny dowódca. Nic więc dziwnego, że irlandzki medyk króla, Bernard O’Connor, sporo miejsca poświęcił...Paweł Hanczewski
- Batoh – „zemsta za berestecką”Klęska pod Batohem była wstrząsem dla szlacheckiej Rzeczypospolitej. Szok był tym większy, że pod nóż poszła prawie cała doświadczona w boju armia koronna, a wraz...Wojciech Kalwat
- Beresteczko 28-30 VI 1651 – pogrom KozakówPowstanie Chmielnickiego wstrząsnęło podstawami Rzeczypospolitej. Kozacy i sprzymierzeni z nimi Tatarzy podchodzili aż pod Lwów i Zamość. Klęski nieudolnych hetmanów, którzy poszli w niewolę oraz...Wojciech Kalwat
- Bicz Tatarów – regimentarz Stefan Chmielecki ur.II poł. XVI w.–zm.1630 r.Pod koniec XVI. i w XVII. wieku najazdy tatarskie na Rzeczypospolitą powtarzały się niemal corocznie – długa, licząca ponad 1500 km granica wschodnia broniona była...źródło: Edward Jokiel, "Mówią wieki", nr 6, 1977
- Bitwa pod Chocimiem cz. I-IIHaniebny traktat buczacki, otrzeźwił zwaśnionych Sarmatów. Wobec zagrożenia tureckiego wewnętrzne konflikty zeszły na dalszy plan. Niezapłacenie Turcji dorocznego trybutu, oznaczało wojnę z sułtanem. Tym razem...źródło: Janusz Wojtasik, "Mówią wieki", nr 9-10, 1981
- Bitwa pod Wiedniem 12 września 1683 r.W połowie XVII wieku postępujący rozkład Imperium Otomańskiego został zatrzymany przez wielkich wezyrów z albańskiego rodu Köprülich. Odnowa państwa zaowocowała wzmożoną ekspansją – w ciągu...źródło: Janusz Wojtasik, "Mówią wieki", nr 9, 1982
- Bohaterska obrona Trembowli w 1675 r.Wiktoria chocimska, odniesiona w 1673 r. przez Jana Sobieskiego, nie zlikwidowała bynajmniej zagrożenia tureckiego; w latach następnych armie turecko – tatarskie znów zaczęły nękać najazdami...Hanna Widacka
- Bój o MołdawięBohdan Chmielnicki wywołując powstanie na Ukrainie starał się przekształcić wojnę z Polakami w konflikt o charakterze międzynarodowym. Jednym z działań zmierzających do tego, była próba...źródło: Dariusz Milewski, "Mówią wieki", nr 2, 2000
- Cecorska potrzebaW lecie 1620 roku poseł polski w Stambule przywiózł do Warszawy wiadomość o wypowiedzeniu wojny przez Turcję. Hetman wielki koronny Stanisław Żółkiewski nie myślał czekać...źródło: Janusz Wojtasik, "Mówią wieki", nr 11, 1970
- Charles François Dumouriez i jego „wojna po łacinie”W 1770 r. młody pułkownik francuski Charles François Dumouriez opuścił Paryż i wybrał się w podróż do Wiednia. Stolica Austrii była jednak tylko etapem jego...Jarosław Dumanowski
- Chocim – 11 XI 1673 – o sławę i koronęUtrata Podola i hańba traktatu buczackiego otrzeźwiły polską szlachtę i zwalczających się magnatów. Traktat, zawarty z Turcją 18 października 1672 roku, spychał faktycznie Rzeczypospolitą do...Wojciech Kalwat
- Chocim, 1621Rzeczpospolita, wstrząśnięta klęską pod Cecorą z września 1620 roku, przypominała wielki obóz wojenny. Sejm walny uchwalił podatki na zaciąg wojska i zdecydował się na mobilizację...źródło: Leszek Podhorodecki, "Mówią wieki", nr 8, 1971
- Co posiadali oficerowie wojsk polskich w drugiej połowie XVII w.?Spisy mienia należącego do dowódców wojsk koronnych sporządzano w tym czasie w różnych okolicznościach, za życia – z okazji ślubów, w związku z podziałami majątkowymi,...źródło: Marek Wagner, Kwartalnik Historii Kultury Materialnej, 2003/2
- Cudnów – triumf nad MoskwąArmia moskiewsko-kozacka dowodzona przez Wasyla Szeremietiewa, po wyrwaniu się z oblężenia pod Lubarem, ruszyła w stronę Cudnowa, gdzie stanęła 27 września 1660 roku. W ślad...Wojciech Kalwat
- Czy chorągiew szwedzką zdobył Michałko?Michałko, pachołek plebana, w Potopie Henryka Sienkiewicza naprowadził chorągiew polską na odpoczywający oddział Szwedów pod dowództwem króla Karola Gustawa, a następnie zdobył sztandar nieprzyjaciela. Postać...źródło: Sergiusz Sadowski, "Mówią wieki", nr 3, 1959
- Dymitr Jerzy Janusz Wiśniowiecki (1631-1682) – antagonista Sobieskiego opracowanie: Wojciech Kalwat
- Elementarz służby wojskowej XVIII wiekuW XVIII wieku doszło do zmian, które zrewolucjonizowały zarówno wojsko, jak i sztukę wojenną. Rzeczypospolita w tym okresie nie potrafiła odzyskać dawnej siły militarnej. Feudalne...źródło: Leonard Ratajczak, "Mówią wieki", nr 7, 1970
- Feliks Kazimierz Potocki (zm. 1702) – hetman niezależnyPochodzenie z hetmańskiego rodu, wyznaczało niejako karierę Feliksa Potockiego. Podczas „potopu" walczył przeciwko Szwedom, a następnie z wojskami Rakoczego i Rosjanami. Wyróżnił się pod Lubarem...opracowanie: Wojciech Kalwat
- Franciszek Ksawery Branicki (ok. 1730-1819) – awanturnik i zdrajcaBiografia Branickiego jest jednym z najciekawszych życiorysów osiemnastowiecznej Polski. Awanturnik i kondotier, hulaka i pojedynkowicz, intrygant i sprawny polityk, przyjaciel Stanisława Augusta, a zarazem jego...opracowanie: Wojciech Kalwat
- Grzegorz (Hrehory) Chodkiewicz (zm. 1573) – obrońca prawosławiaGrzegorz Chodkiewicz był trzecim synem Aleksandra i Wasylisy Jarosławiczówny, krewnej Heleny Moskiewskiej. Podobnie jak wielu synów magnackich przebywał na dworze królewskim. Karierę rozpoczął w czasach...opracowanie: Wojciech Kalwat
- Hamernia w RyjewieNazwa "hamernia" wywodzi się z jęz. niemieckiego, od słowa Hamer – młot. Tak nazywano zakład – odlewnię, kuźnicę, w którym wytopione z rudy metale uzdatniano...Źródło: Jan Szpak, Kwartalnik Historii Kultury Materialnej 1968/4
- Hieronim August Lubomirski (1648-1706) – kawaler maltański Rodzice przeznaczyli Hieronima Lubomirskiego do stanu duchownego, ale on wybrał karierę wojskową. Był kawalerem maltańskim i ostatnim polskim krzyżowcem, który swą energię i zdolności poświęcił...opracowanie: Wojciech Kalwat
- Hrabia Starhemberg, obrońca Wiednia Hrabia Ernest Rüdiger von Starhemberg (1635 – 1701), generał – feldmarszałek austriacki przeszedł do historii głównie jako komendant i obrońca Wiednia, obleganego przez Turków od...Hanna Widacka
- Hrehory (Grzegorz) Antoni Ogiński (ok. 1655-1709) – hetman nieudolnyHrehory Ogiński rozpoczynał karierę w wojsku litewskim na początku lat siedemdziesiątych XVII w., biorąc udział w licznych kampaniach wojennych przeciwko Turkom i Tatarom. Zasługom wojennym...opracowanie: Wojciech Kalwat
- Husaria - broń pancerna XVII wiekuHusaria była najbardziej charakterystyczną polską formacją wojskową. Ta ciężkozbrojna jazda służyła do przełamywania szyków wroga i spełniała podobną rolę, jaką odgrywały w XX wieku ugrupowania...źródło: Mirosław Nagielski, "Mówią wieki", nr 7, 2001
- Jak hetman Branicki wyroby złotnicze u Jacobsona zamawiał Jan Klemens Branicki (1689-1771), był jedną z najzamożniejszych osób w ówczesnej Rzeczypospolitej. Jego rozległe dobra znajdowały się na Podlasiu, w województwach krakowskim i...źródło: Elżbieta Kowecka, Kwart. Historii Kultury Materialnej 1987/1
- Jak szwedzki potop zalał RadomRadom, choć czasy swej świetności miał już za sobą, w XVII wieku nadal zaliczał się do grona najważniejszych miast Rzeczypospolitej. Było to dosyć zamożne miasto,...źródło: Dariusz Milewski, "Mówią wieki", nr 3, 2008
- Jak to było pod Machnówką12 lipca 1648 roku pod Machnówką doszło do starcia wojsk księcia Jeremiego Wiśniowieckiego z Kozakami dowodzonymi przez pułkownika Hirę. Henryk Sienkiewicz w Ogniem i mieczem...źródło: Alojzy Sajkowski, "Mówią wieki", nr 8, 1960
- Jak zamek w Lubowli odbudowywano...Zamek w Lubowli, położony na Spiszu, był ważnym punktem w systemie obronnym dawnej Rzeczypospolitej. Spłonął doszczętnie w niewyjaśnionych okolicznościach w 1552 r. Jego odbudowę podjęto...źródło: Julia Radziszewska, Kwartalnik Historii Kultury Materialnej 1973/1
- Jan Jacek Stefan Ogiński (ok. 1625-1684)Ród Ogińskich był starym, choć zubożałym rodem prawosławnych kniaziów, którzy przeszli na katolicyzm dopiero w połowie XVII w. Przyszły hetman za młodu uczył się w...opracowanie: Wojciech Kalwat
- Jan Karol ChodkiewiczRzeczypospolita w pierwszej połowie XVII wieku miała szczęście do wybitnych wodzów. Jednym z nich był hetman wielki litewski Jan Karol Chodkiewicz. Potomek możnego litewskiego rodu,...źródło: Henryk Wisner, "Mówią wieki", nr 1, 1978
- Jan Karol Chodkiewicz (1560-1621) – pogromca SzwedówOsiem lat, tyle miał młody Jan Karol, kiedy ojciec wziął go na wyprawę wojenną przeciwko Moskwie. Później jednak poświęcił wiele lat na naukę i podróże...opracowanie: Wojciech Kalwat
- Jan Kazimierz Sapieha (ok. 1672-1730) – najzdolniejszy z SapiehówWejście Jana Sapiehy w dorosły świat nastąpiło w okresie ostrych walk na Litwie pomiędzy Sapiehami a „republikanami”. Przyszły hetman nie uczestniczył w tych zmaganiach. Po...opracowanie: Wojciech Kalwat
- Jan Klemens Branicki (1689-1771) – hetman abnegatPierwsze czterdzieści lat życia upłynęły Branickiemu beztrosko. W tym okresie niczym szczególnym się nie odznaczył, a jego aktywność w życiu politycznym była znikoma. Zajmował...opracowanie: Wojciech Kalwat
- Jan Kola (zm. 1543) – pierwszy hetman polnyWywodził się z osiadłej na Podolu rodziny senatorskiej. Jego ojciec był wojewodą podolskim. Poprzez matkę Burnetę z Chodcza spokrewniony był hetmanem Stanisławem Chodeckim. opracowanie: Wojciech Kalwat
- Jan Sobieski (1629-1696) – pogromca półksiężycaDramatyczne dzieje rodziny wskazały przyszłemu królowi Polski jego naturalnych wrogów: Tatarów i Turków. Sam to wyjaśniał: Tak tedy pradziad, dziad, wuj i brat rodzony od...opracowanie: Wojciech Kalwat
- Jan Tarnowski (1488-1561) – praktyk i teoretyk Niezwykła ambicja i miłość własna kierowała Janem Tarnowskim. Wielokrotnie obrażał się na króla, królową, sejm i szlachtę. Aż pięciokrotnie składał powierzoną mu buławę...opracowanie: Wojciech Kalwat
- Jan Zamoyski (1542-1605) – przyjaciel król Wybitna postać okresu renesansu. Zdolności, jakimi go obdarzyła natura, uczyniły zeń jedną z największych indywidualności w dziejach Polski. Jako młodzian wybrany został rektorem uniwersytetu w...opracowanie: Wojciech Kalwat
- Janusz Kiszka (ok. 1586-1654) – hetman z przypadkuKoneksje rodzinne predestynowały go wielkiej kariery. Od najmłodszych lat interesował się wojskiem i dał się poznać jako dzielny żołnierz walczący pod rozkazami Jana Karola Chodkiewicza....opracowanie: Wojciech Kalwat
- Janusz Radziwiłł (1612-1655) – ten który zdradziłHenryk Sienkiewicz w Potopie, naszkicował Radziwiłła jako żądnego władzy, dumnego i bezwzględnego intryganta. W tym literackim obrazie jest wiele prawdy. Zdolny polityk i wódz miał...opracowanie: Wojciech Kalwat
- Jerzy Jazłowiecki (1510-1575) - kandydat do tronu Karierę wojskową zaczynał jako zaledwie osiemnastoletni młodzian, który wsławił się rozbiciem silnego oddziału tatarskiego pod Kamieńcem Podolskim w 1528 r. Jednak rok później już nie...opracowanie: Wojciech Kalwat
- Jerzy Radziwiłł (ok. 1480-1541) – ojciec królowejRadziwiłłowie to jeden z najpotężniejszych rodów litewskich. Z tego właśnie rodu wywodził się jeden z pierwszych hetmanów litewskich. Jerzy był czwartym synem Mikołaja i Zofii...opracowanie: Wojciech Kalwat
- Jerzy Sebastian Lubomirski (1616-1667) – rokoszaninDuma i ambicja kierowały poczynaniami Lubomirskiego, a koligacje rodzinne i ogromny majątek torowały mu drogę do kariery. Już jako dwudziestolatek został obrany marszałkiem sejmiku proszowickiego,...opracowanie: Wojciech Kalwat
- Józef Bogusław Słuszka (1652-1701) – wierny regalistaPo ukończeniu nauki w akademiach wileńskiej i krakowskiej młody Józef Słuszka związał się z rodem Paców, jednak po bitwie pod Chocimiem przeszedł do obozu Michała...opracowanie: Wojciech Kalwat
- Józef Sosnowski (zm. 1783) – niedoszły teść NaczelnikaRód Sosnowskich nie należy do tych, które szczególnie zapisały się w historii Rzeczpospolitej. Paradoksalnie do historii przeszedł nie ten, który zdobył jeden z najwyższych urzędów...opracowanie: Wojciech Kalwat
- Józef Stanisław Potocki (1673-1751) „wściekły żydek”Z racji pochodzenia musiał wspiąć się na wyżyny urzędniczej hierarchii. Jednak prócz urody i ambicji nie odznaczył się niczym. To o nim Jan Jabłonowski mówił...opracowanie: Wojciech Kalwat
- Józef Zabiełło (zm. 1794) – podrzędny intrygantJózef Zabiełło piął się powoli w karierze urzędniczej Rzeczpospolitej Obojga Narodów. W 1775 roku otrzymał tytuł łowczego litewskiego, od 1782 r. wchodził jako konsyliarz do...opracowanie: Wojciech Kalwat
- Kampania zborowska 1649 – w sukurs ZbarażowiTeofila Sobieska, matka Jana i Marka mawiała: „gdyby tak któryś z synów moich miał ujść potrzeby, nigdy bym go nie miała za syna”. Nic dziwnego,...Wojciech Kalwat
- Kazimierz Jan Sapieha (ok. 1641-1720) – niedoszły Kazimierz IVKazimierzowi Sapiesze przyszło żyć i działać w trudnym okresie, kiedy pozycja jego rodu najpierw rosła, a potem gwałtownie załamała się. Po ojcu, potężnym hetmanie Pawle,...opracowanie: Wojciech Kalwat
- Kim był SkrzetuskiPostać Jana Skrzetuskiego, stworzona przez Henryka Sienkiewicza na potrzeby powieści Ogniem i mieczem, miała swój historyczny pierwowzór. Prawdziwy Mikołaj Skrzetuski herbu Jastrzębiec był zubożałym szlachcicem...źródło: Tadeusz Wasilewski, "Mówią wieki", nr 9, 1964
- Konie dla husariiRzeczpospolita w XVII wieku mogła poszczycić się nie tylko świetnym wojskiem, lecz także doskonałymi dowódcami. Stanisław Żółkiewski, Jeremi Wiśniowiecki czy Jan Sobieski niejednokrotnie w bitwach...źródło: Jerzy Cichowski, "Mówią wieki", nr 5, 1964
- Konstanty Ostrogski (ok. 1460-1530) – Scypion ruski i litewski Jeden z najwybitniejszych wodzów litewskich, który stoczył aż sześćdziesiąt dwie bitwy, z czego tylko dwie można uznać za kompletne klęski. Wojaczkę rozpoczął młodo i od...opracowanie: Wojciech Kalwat
- Kozacka Ukraina w oczach cudzoziemcaGuillaume (Wilhelm) Le Vasseur de Beauplan był autorem niezwykle cennego, wydanego w 1650 roku, Opisu Ukrainy, który stał się istną encyklopedią wiedzy o tym...źródło: Zbigniew Wójcik, "Mówia wieki", nr 2, 1960
- Kresa, czyli stójki gotowe. Urządzenia pocztowe Powstania KościuszkowskiegoW powszechnym odbiorze Powstanie Kościuszkowskie ma pozytywne konotacje, mimo tego, że zakończyło się niepowodzeniem. Pamiętamy nie tylko o zwycięstwie Kościuszki pod Racławicami z 4 kwietnia...Rafał Zgorzelski
- Krwawa jatka pod KonotopemUgoda perejasławska z 1654 roku oddawała Ukrainę i Kozaków pod wpływy państwa moskiewskiego. Nie wszyscy jednak Kozacy godzili się na podporządkowanie Moskwie, a twarda polityka...źródło: Krzysztof Kossarzecki, "Mówią wieki", nr 5, 2008
- Krzysztof Radziwiłł (1547-1603) – „Piorun" Wojaczka pociągała Krzysztofa Radziwiła już od najmłodszych lat. Pod czujnym okiem ojca Mikołaja „Rudego”, jako szesnastolatek wziął udział w swojej pierwszej kampanii wojennej. Szybko otrzymał...opracowanie: Wojciech Kalwat
- Krzysztof Radziwiłł „Młodszy” (1585-1640) – hetman w niełasceDumny magnat, czuły na punkcie honoru rodowego, przeświadczony o swoim powołaniu do odgrywania pierwszoplanowych ról w państwie. Trzeba przyznać, że był zdolnym wodzem, ale egoizm...opracowanie: Wojciech Kalwat
- Lew Bazyli Sapieha (1557-1633) – posiadacz buławy niechcianej opracowanie: Wojciech Kalwat
- Lis z jeżem w herbie, czyli przemierzyć Polskę zagonemAleksander Lisowski żył zaledwie czterdzieści lat. Wystarczyło mu to jednak, by na trwale zapisać się w historii nie tylko Rzeczypospolitej, Rosji, ale i całej Europy...źródło: Hieronim Grala, "Mówią wieki", nr 2 i nr 3, 1998
- LisowczycyOddziały jazdy, która służyła Rzeczypospolitej, ale nie otrzymywała żołdu, utrzymując się wyłącznie z łupów, nazywano Lisowczykami od nazwiska jej założyciela, Aleksandra Józefa Lisowskiego. Lisowczycy byli...źródło: Henryk Wisner, "Mówią wieki", nr 3, 1974
- Lojalność ponad wszystko. Chwalebna postawa konfederata barskiego Francoisa Auguste Thesbyego de Belcoura Kapitan Auguste Francois Thesby de Belcour, oficer francuski i uczestnik konfederacji barskiej (1768–1772) nie jest dziś postacią szczególnie znaną. Natomiast należy bez wątpienia do tych...Rafał Zgorzelski
- Lubar – 14-26 IX 1660 – Szeremietiew osaczonyZakończenie wojny ze Szwecją pozwoliło Rzeczypospolitej skierować wszystkie siły do rozprawy ze wschodnim sąsiadem. Polsko-rosyjski rozejm w Niemieży przestał obowiązywać i Polacy wraz z Litwinami...Wojciech Kalwat
- Ludwik Konstanty Pociej (1664-1730) – ludzki płaczLudwik Pociej był bez wątpienia jedną z najbardziej barwnych postaci z końca XVII i początku XVIII wieku, ale nie z powodu jakichś nadzwyczajnych talentów militarnych....opracowanie: Wojciech Kalwat
- Ludwik Skumin TyszkiewiczNauki pobierał u pijarów w Wilnie. Karierę zrobił dzięki dobremu ożenkowi; poprzez ślub z Konstancją Poniatowską, córką królewskiego brata Kazimierza, skoligacił się z rosnącym we...opracowanie: Wojciech Kalwat
- Lwie pacholę Pana HenrykaHenryk Sienkiewicz w Trylogii umieścił całą gamę postaci szlacheckich. Jedną z nich był Gabriel Aksak, który w Ogniem i mieczem określony został mianem lwie pacholę....źródło: Marceli Kosman, "Mówią wieki", nr 8, 1965
- Lwów – zwycięstwo fałszywej husariiZwycięstwo Jana Sobieskiego pod Chocimiem przyniosło mu królewską koronę, ale nie zażegnało zagrożenia tureckiego. Nowo wybrany monarcha ruszył w pole, ponieważ próby dyplomatycznego rozwiązania konfliktu...Wojciech Kalwat
- Maksymilian II Emanuel, zięć Jana III Maksymilian II Emanuel (1662 – 1726), elektor bawarski w latach 1679 – 1705 oraz 1714 – 1726, pochodził z rodu Wittelsbachów. Syn Ferdynanda i Adelajdy...Hanna Widacka
- Marcin Kalinowski (1605-1652) – niefortunny zalotnikKalinowski był jednym z najgorszych hetmanów w XVII stuleciu. Otrzymując buławę polną koronną w 1646 r. nie posiadał praktycznie żadnego doświadczeniu w dowodzeniu większymi jednostkami,...opracowanie: Wojciech Kalwat
- Marcin Kamieniecki (zm. 1530)Służba wojskowa w rodzie Kamienieckich była tradycją. W XVI wieku dwu przedstawicieli tego rodu piastowali urząd hetmański. Marcin Kamieniecki rozpoczynał swą karierę podczas wojny z...opracowanie: Wojciech Kalwat
- Marcin Kazanowski (1563-1636) – hetman warchołSłużbę wojskową zaczął równo w 1600 r. od udziału w multańskiej wyprawie Jana Zamoyskiego. Od tej chwili nie było większego konfliktu zbrojnego, w którym Kazanowski...opracowanie: Wojciech Kalwat
- Marcin Kazimierz KątskiMarcin Kazimierz Kątski h. Brochwicz (1636-1710), generał artylerii koronnej, kasztelan krakowski. Po studiach w Akademii Krakowskiej, w Padwie i we Francji w 1657 r. uczestniczył...źródło: Polski Słownik Biograficzny
- Marek Matczyński, przyjaciel Jana III Jan III Sobieski podczas swego panowania (1674 – 1696) miał bardzo niewielu ludzi bezgranicznie sobie oddanych, wywodzących się, podobnie jak znaczna większość zwolenników króla, bynajmniej...Hanna Widacka
- Mątwy – 13 VII 1666 – krwawa jatka współbraciPlany wzmocnienia władzy królewskiej i elekcji kandydata francuskiego jeszcze za życia Jana Kazimierza spotkały się z dużym oporem wśród szlachty. Zadania nie ułatwiała też armia,...Wojciech Kalwat
- Michał Józef Massalski (1700-1768) – stronnik FamiliiMichał Józef był potomkiem starego rodu Massalskich, kniaziowskiej rodziny, która z czasem utraciła znaczenie. Kształcił się w Akademii Wileńskiej i w wieku siedemnastu lat rozpoczął...opracowanie: Wojciech Kalwat
- Michał Kazimierz Ogiński (1730-1800) – hetman wirtuozPo śmierci ojca, wychowaniem przyszłego hetmana zajął się Michał Czartoryski. Kiedy Ogiński miał zaledwie 18 lat, uzyskał dla niego patent generalski i urząd pisarza polnego...opracowanie: Wojciech Kalwat
- Michał Kazimierz Pac (ok. 1624-1682) – wieczny antagonistaSłużbę wojskową zaczynał w okresie zmagań z Chmielnickim. Na polach bitewnych niczym szczególnym się nie wyróżnił, za to ciężko posiekł w pojedynku Jana Sobieskiego o...opracowanie: Wojciech Kalwat
- Michał Kazimierz Radziwiłł (1635-1680) – królewski chrześniakMichał Radziwiłł był regalistą; nie mogło być inaczej, ponieważ jego ojcem chrzestnym był Jan Kazimierz Waza. Właśnie na niego oddał swój głos podczas elekcji, by...opracowanie: Wojciech Kalwat
- Michał Kazimierz Radziwiłł (1702-1762) - „Rybeńko”Michał Radziwiłł był jednym z najgorszych hetmanów w dziejach Rzeczpospolitej. Do odgrywania większej roli predestynowało go wyłącznie pochodzenie i bajeczny wprost majątek. Pan miernej penetracji,...opracowanie: Wojciech Kalwat
- Michał Serwacy Korybut Wiśniowiecki (1680-1744) – losem rządzi przypadekPrzypadek zadecydował o losach Michała Wiśniowieckiego. 25 IV 1700 wraz z bratem Januszem zostali przypadkowo napadnięci przez ludzi Sapiehy. Nie pomogły słowa przeprosin, dumny magnat...opracowanie: Wojciech Kalwat
- Między Wiedniem, a Kliszowem. Husaria za SasówHusaria była niezastąpioną formacją wojskową na polach bitew XVI i XVII wieku. Atakowała niczym współczesne czołgi – swym ciężarem rozcinała siły przeciwnika, tworząc wyłom, w...źródło: Marian J. Lech, "Mówią wieki", nr 1, 1963
- Mikołaj Firlej (1460-1526) – mistrz w zdobywaniu miast opracowanie: Wojciech Kalwat
- Mikołaj Hieronim Sieniawski Mikołaj Hieronim Sieniawski (1645-1683), hetman polny koronny. Był synem pisarza polnego kor. Adama Hieronima i Elżbiety z Potockich, wnukiem hetmana wielkiego koronnego Stanisława Rewery Potockiego....źródlo: Polski Słownik Biograficzny
- Mikołaj Hieronim Sieniawski (1645-1683) – wierny stronnik Jana SobieskiegoSieniawski nie należy do grona wybitnych polskich wodzów w XVII wieku. Pozostaje w cieniu Jana Sobieskiego i Stanisława Jabłonowskiego. Był dobrym żołnierzem i zagończykiem, skrupulatnie...opracowanie: Wojciech Kalwat
- Mikołaj Kamieniecki (1460-1515) – pierwszy wielki hetmanZnakomity żołnierz, który nie przegrał żadnej bitwy – za to beznadziejny gospodarz, który po śmierci pozostawił masę niespłaconych długów. Brał udział we wszystkich konfliktach zbrojnych...opracowanie: Wojciech Kalwat
- Mikołaj Mielecki (ok. 1540-1585) – zdymisjonowany hetman Ulubieniec Zygmunta Augusta, który obdarzył go licznymi majątkami. Zasłużył na nie, wyjednując dla polskiego monarchy spadek po Janie Zygmuncie Zapolyi na Węgrzech. Pierwszy raz przeprowadził...opracowanie: Wojciech Kalwat
- Mikołaj Potocki (1593-1651) – hetman pijany opracowanie: Wojciech Kalwat
- Mikołaj Radziwiłł (1512-1584) - „Rudy”Prawie jednocześnie w rodzie Radziwiłłów przyszło na świat dwóch chłopców, którym nadano to samo imię – Mikołaj. By ich rozróżnić, nadano im przydomki; przyszłego hetmana...opracowanie: Wojciech Kalwat
- Mikołaj Sieniawski (1489-1569) – człowiek TarnowskiegoTypowy kresowy zagończyk, tak najprościej można określić Sieniawskiego. Walki z Tatarami i Mołdawianami to zadania, którym poświęcał się z zamiłowaniem i pasją. Nie wywodził się...opracowanie: Wojciech Kalwat
- Mołdawskie wyprawy„Póki istnieją Polska, Germania i Italia, Turek nie zazna już nigdy pokoju!” – pisał Jan III na krótko przed utworzeniem Ligi Świętej. Przystępował do niej...Wojciech Kalwat
- Na zmrożonym polu. Ochmatów 1655Armia koronna, po klęskach poniesionych w bitwach z Kozakami pod Żółtymi Wodami, Korsuniem, Batohem w 1648 roku straciła ducha oraz kwiat rycerstwa. Nowym zaciągom wiele brakowało...źródło: Jacek L. Komuda, "Mówią wieki", nr 7, 1999
- Nie tylko husariaWyobrażenie żołnierza służącego w siedemnastowiecznej armii polskiej, kojarzy się z uzbrojonym w kopię i koncerz (długi miecz) husarzem, odzianym w pancerz i wilczą skórę z...źródło: Maciej Hubka, "Mówią wieki", nr 12, 2008
- Niewinność szpiegaWojna starodubska prowadzona w latach 1534–1537 to mało znany szesnastowieczny konflikt. Był to jeden z licznych zatargów Rzeczypospolitej z Rosją. W tym przypadku jednak to...źródło: Hieronim Grala, "Mówią wieki", nr 8, 1999
- Oblężenie Kamieńca Podolskiego w 1672 r.Groza wojny z całą potęgą ottomańską ciążyła niemal nad wszystkimi sprawami Rzeczpospolitej Obojga Narodów w ciągu drugiej połowy lat 60. XVII wieku. Turcja, uleczona z...Hanna Widacka
- Obrona klasztoru w Poczajowie w 1675 r.Poczajów, miasteczko na pograniczu Wołynia i Podola, zwane dawniej „prawosławną Częstochową”, zasłynęło kultem cudownego obrazu Matki Bożej, przechowywanego od końca XVI w. we wspaniałej cerkwi...Hanna Widacka
- Obuwie warszawskie z XVI w. Nazwy, odnoszące się do dawnego obuwia, występujące w źródłach, są rozmaite. Są to np. knaflówki, baczmagi, baczkorki, fladerki, ciżmy, papucie. Część z nich...źródło: Lidia Eberle, Kwartalnik Historii Kultury Materialnej 1985/3
- Ochmatów – 29 I 1655-1 II 1655 – niepełne zwycięstwo18 stycznia 1654 roku Rada Perejasławska ogłosiła przyłączenie Ukrainy do Rosji. Rzeczypospolita nie mogła się zgodzić na tak jawną ingerencję w wewnętrzne sprawy oraz utratę...Wojciech Kalwat
- Odsiecz wiedeńska w relacjach gdańskichW roku odsieczy wiedeńskiej ukazały się w Gdańsku trzy relacje opisujące to wydarzenie historyczne, dzięki któremu Jan III Sobieski stał się bohaterem nie tylko na...Magdalena Madeja-Grzyb
- Oficerowie wojsk koronnych w drugiej połowie XVII w.W drugiej połowie XVII w. wojska koronne wraz z litewskimi tworzyły siły zbrojne Rzeczypospolitej. Na najwyższym szczeblu dowodzone były przez króla, hetmanów wielkich i...źródło: Marek Wagner, Kwartalnik Historii Kultury Materialnej 2003/2
- Ostatnia bitwa z TataramiPod koniec XVII wieku Turcja dysponowała jeszcze na tyle dużą potęgą, że August II i Piotr I postanowili zrezygnować z pomysłu wojny z Imperium Osmańskim....źródło: Janusz Wojtasik, "Mówią wieki", nr 12, 1969
- Parkany II – rewanż Lwa Lechistanu Porażka pod Parkanami zabolała Jana III i podrażniła jego ambicje. Cieszyli się skrycie za to jego przeciwnicy. Monarcha nie uległ głosom wątpiących i tych, którzy...Wojciech Kalwat
- Parkany – kompromitacja Lwa Lechistanu Tak, jak wielkie było zwycięstwo Jana III pod Wiedniem, tak wielkie przeżył rozczarowanie postawą Leopolda I podczas spotkania w Schwechat. Cesarz czyniąc wyraźny afront królewiczowi...Wojciech Kalwat
- Paweł Jan Sapieha (1609-1665) – przeciwko królowi i RadziwiłłomTrzecim po Januszu Radziwille i Wincentym Gosiewskim wielkim aktorem okresu „potopu” był Paweł Sapieha. Odebrał bardzo powierzchowne wykształcenie. Jego pierwszymi doświadczeniami wojskowymi była wojna z...opracowanie: Wojciech Kalwat
- Pierwowzór sienkiewiczowskiego KmicicaHenryk Sienkiewicz stworzył głównego bohatera Potopu na podstawie wzmianek w pamiętnikach Paska oraz innych dokumentach źródłowych. Jego losy odbiegały jednak od historycznego pierwowzoru. Samuel Kmicic...źródło: Tadeusz Wasilewski, "Mówią wieki", nr 4, 1959
- Pierwsza wyprawa Stefana Czarnieckiego na Pomorze Zachodnie (1657 r.)Rok 1657 przyniósł przełom w wojnie północnej. Krwawo odparto najazd Jerzego II Rakoczego, oczyszczano Polskę ze szwedzkich garnizonów, zawarto sojusz z Austrią, a elektor brandenburski...źródło: Edward Rymar, "Mówią wieki", nr 5, 1986
- Piotr Ożarowski (ok. 1725 - 1794) – carski poplecznikUczył się w Collegium Nobilium Stanisława Konarskiego, który był znajomym jego ojca, nie przyłożył się jednak do nauk i zamiast ojczyźnie wysługiwał się jej wrogom....opracowanie: Wojciech Kalwat
- Początki kariery rodu SobieskichSobiescy pochodzili ze wsi Sobieszczyn w województwie sandomierskim. Nestorem rodu był Mikołaj Sobieski, żyjący w XV wieku, średniozamożny szlachcic dzierżący, oprócz Sobieszczyna, trzy inne wsie....źródło: Adam Andrzej Witusik, "Mówią wieki", nr 3, 1982
- Podhajce – 1667 – pierwsze zwycięstwo nad bisurmany30 kwietnia 1666 roku Jan Sobieski otrzymał buławę polną koronną. Jego debiut skończył się kompromitacją pod Mątwami. Rok później w walkach z Tatarami zmył jednak...Wojciech Kalwat
- Polak - Francuz dwa bratanki Ciągle niewiele wiemy o udziale żołnierzy pochodzenia francuskiego w konfederacji barskiej (1768–1772). Wprawdzie Francja, podobnie jak Turcja, nie udzieliła ruchowi barskiemu oficjalnego poparcia, lecz za...Rafał Zgorzelski
- Pomnik hetmana Stanisława Żółkiewskiego i Towarzystwo Opieki Nad Zabytkami PrzeszłościW 1620 roku, pod Cecorą, Rzeczypospolita poniosła jedną z najdotkliwszych klęsk w historii polskiego oręża. Do bitwy doszło 18 i 19 września, po czym nastąpił...źródło: Ryszard Brykowski, "Mówią wieki", nr 6, 1985
- Portret zbiorowy obrońców WiedniaWiktoria wiedeńska bardzo szybko została wykorzystana przez dwór habsburski jako chwała oręża zwycięskich wojsk chrześcijańskich ; temu celowi służyły liczne druki, w tym ulotne, oraz...Hanna Widacka
- Prawica Pana zesłała męstwo (opis przebiegu bitwy pod Chocimiem)W zbiorach starodrucznych Biblioteki Gdańskiej PAN znajdujemy druk z roku 1673, który odnosi się do dwóch ważnych wydarzeń w historii Rzeczypospolitej.Magdalena Madeja-Grzyb
- Przesławna szarżaBitwa pod Warszawą, do której doszło pod Warszawą w dniach 28-30 lipca 1656 roku, przeszła do historii nie ze względu na przełomowe znaczenie w zmaganiach...źródło: Mirosław Nagielski, "Mówią wieki", nr 9, 1998
- Przygody pana Samuela Kmicica, pułkownika wojsk Jego Królewskiej Mości w latach potopuSienkiewiczowski Andrzej Kmicic posiadał swój historyczny pierwowzór. Był nim szlachcic litewski Samuel. W połowie XVII wieku został dowódcą chorągwi kozackiej. Jego oddział wchodził w skład...źródło: Tadeusz Wasilewski, "Mówią wieki", nr 2, 1972
- Rola władzy hetmanów w życiu politycznym państwa Polskiego w XVI i XVII wiekuUrząd hetmana wykształcił się w Polsce w początkach XVI stulecia i istniał aż do upadku państwa. Z początku kompetencje władzy hetmańskiej nie były precyzyjnie określone,...źródło: Grzegorz Błaszczyk, "Mówią wieki", nr 1978
- Roman Sanguszko (ok. 1537-1571) – talent, który nie dostał szansy na rozwójSanguszko pochodził ze starej rodziny litewskiej. Protoplastą rodu był Fedor, syn władającego Litwą księcia Olgierda. To znakomite pochodzenie i powiązania rodzinne z Jagiellonami predestynowały Sanguszkę...opracowanie: Wojciech Kalwat
- Rosja wobec najazdu szwedzkiego na Polskę, czyli o pierwszym w historii przymierzu polsko-rosyjskimW lecie 1655 roku położenie Rzeczypospolitej było katastrofalne. Na wschodzie toczyły się wojny z Ukrainą Bohdana Chmielnickiego i Moskwą, a armia szwedzka przekroczyła granice północne....źródło: Zbigniew Wójcik, "Mówią wieki", nr 9, 1958
- Semen Holszański (zm. 1505) – szwagier hetmana OstrogskiegoSemen Holszański był czwartym synem księcia Jerzego Semenowicza i Julianny. Cechą jego postępowania było przywiązanie i wierność wobec dynastii Jagiellonów. Nie przyłączył się więc do...opracowanie: Wojciech Kalwat
- Seweryn Rzewuski (1743-1811) – fanatyk nieuleczalnyWybór Stanisława Poniatowskiego na króla młody Rzewuski potraktował jako obalenie polskiej wolności, podobnie jak jego ojciec, Wacław. Politykę swego rodzica popierał ze szczerym zaangażowaniem. Szerokiej...opracowanie: Wojciech Kalwat
- Skutki rokoszu Zebrzydowskiego „abyście […] spustoszenie to pilnie oglądali, szkody jako wielgie są obejrzeli” – o zniszczeniach gospodarczych w Sandomierskiem wskutek rokoszu Zebrzydowskiego źródło: Zenon Guldon, Kwartalnik Historii Kultury Materialnej 1982/3-4
- Stanisław Chomętowski – (1673-1728) - mistrz kompromisuStanisław Chomętowski był jednym z niewielu hetmanów nie pochodzących z wielkiej magnaterii. Zapisał się jako wierny stronnik Augusta II i temu właśnie zawdzięcza swe wyniesienie....opracowanie: Wojciech Kalwat
- Stanisław Ernest Denhoff (1673-1728) – partyzant saskiKiedy przyszły hetman miał 10 lat, jego ojciec poniósł bohaterską śmierć pod Parkanami, ratując życie Janowi III. Początek działalności politycznej Denhoffa przypadł na okres bezkrólewia,...opracowanie: Wojciech Kalwat
- Stanisław Jan Jabłonowski Stanisław Jan Jabłonowski (1634-1702) hetman wielki koronny, kasztelan krakowski. W latach „potopu” szwedzkiego dochował wierności królowi Janowi Kazimierzowi, zdobywał doświadczenie wojskowe pod komendą Stefana Czarnieckiego,...źródło: Polski Słownik Biograficzny
- Stanisław Jan Jabłonowski (1634-1702) – hetman lwowskiPoprzez ślub z Marią Anną Kazanowską, Jabłonowski znalazł się w stronnictwie dworskim. Jego los w tym epizodzie jest niezwykle podobny do drogi Jana Sobieskiego, z...opracowanie: Wojciech Kalwat
- Stanisław Kieżgajło (zm. 1527) – hetman który zmienił nazwiskoRodzina Kieżgajłów należała do wiernych stronników rodu Jagiellonów. Tak też było w przypadku Stanisława. Cieszył się zaufaniem wielkiego księcia Aleksandra i w jego imieniu posłował...opracowanie: Wojciech Kalwat
- Stanisław Koniecpolski (1592-1646) – pogromca największego wodza XVII wieku W XVII stuleciu opowiadano anegdotę, że hetman szybciej uderzy niż wymówi. Żart niewyszukany, ale oddający istotę rzeczy. Koniecpolski ze względu na wadę wymowy, praktycznie pozbawiony...opracowanie: Wojciech Kalwat
- Stanisław Lanckoroński (zm. 1657) – obrońca ZbarażaStanisław Lanckorońskiego młodość spędził na walkach z Tatarami. Pierwszy poświadczony pobyt na polu bitwy odnotowany jest w 1629 r. Następnie na zmianę zajmował się wojaczką...opracowanie: Wojciech Kalwat
- Stanisław Mateusz Rzewuski (1662-1728) – zręczny lawirantW 1706 r. August II powierzył Rzewuskiemu buławę polną koronną. Niestety, gest ten nie był podyktowany wojskowymi predyspozycjami kandydata, ale jego znaczeniem politycznym i wiernością...opracowanie: Wojciech Kalwat
- Stanisław Piotrowicz Kiszka (zm. 1513 lub 1514) – wytrawny dyplomataBył potomkiem rodu o ustalonej już pozycji politycznej na Litwie. Po ojcu dostał namiestnictwo lidzkie i od razu rozpoczął aktywne działania polityczne. Wielokrotnie posłował do...opracowanie: Wojciech Kalwat
- Stanisław Rewera Potocki (1589-1667) – niefortunny wódzRe vera (rzeczywiście, w rzeczy samej) – to ulubione powiedzonko Potockiego, od którego otrzymał przydomek Rewera. Żył długo, a jego życie było pasmem dużych klęsk...opracowanie: Wojciech Kalwat
- Stanisław z Chodcza Chodecki (zm. 1529)Od wczesnych lat dziecięcych Chodecki przebywał na dworze królewicza Jana Olbrachta, a gdy ten został królem otrzymał od niego tytuł hetmana wojsk ziemskich na Rusi...opracowanie: Wojciech Kalwat
- Stanisław Żółkiewski (1547-1620) – zdobywca Moskwy Wojskowego rzemiosła uczył się pod okiem swego mentora Jana Zamoyskiego. Niektórzy twierdzą, że to Żółkiewskiemu zawdzięczał Zamoyski część swych sukcesów; razem działali w wojnach batoriańskich,...opracowanie: Wojciech Kalwat
- Starosty wareckiego Józefa Pułaskiego związek wojskowyJednym z głównych zadań, jakie stawiali sobie przywódcy konfederacji barskiej (1768–1772), ruchu konserwatywnej i katolickiej szlachty Rzeczypospolitej Obojga Narodów, było - obok przeprowadzenia niezbędnych reform...Rafał Zgorzelski
- Stefan Czarniecki (1604-1665) – hetman z hymnuNie był Czarniecki wodzem doskonałym. Lubomirski lepiej od niego zdobywał twierdze, a Sobieski był lepszym strategiem. Mimo tego, to jego nazwisko znalazło się w naszym...opracowanie: Wojciech Kalwat
- Szabla polska w XVII wiekuPrzez setki lat szabla uchodziła za broń typowo polską. Tymczasem dotarła ona do nas ze Wschodu, jako oręż najeźdźców: Tatarów i Turków, oraz dzięki pokojowym...źródło: Włodzimierz Kwaśniewicz, "Mówią wieki", nr 4, 1977
- Szkoła RycerskaW XVIII wieku armia Rzeczypospolitej była anachroniczna w porównaniu z formacjami wojskowymi innych państw europejskich. W latach 1717–1764 liczyła 12–16 tys. żołnierzy. Nie istniało szkolnictwo...źródło: Józef Szaniawski, "Mówią wieki", nr 9, 1966
- Szymon Kossakowski (1741-1794) – hetman niemoralnySzymon oddał głos na Stanisława Poniatowskiego, czym zyskał sobie jego wdzięczność i starostwa. Był pod wpływem starszego brata Józefa, niezwykle inteligentnego, a zarazem cynicznego karierowicza....opracowanie: Wojciech Kalwat
- Słobodyszcze – porażka ChmielniczenkiWyprawa przeciwko Szeremietiewowi doprowadziła do osaczenia armii kozacko-moskiewskiej pod Lubarem. Po kilkudniowych walkach carskiemu wodzowi udało się wyrwać i przesunąć pod Cudnów. Tu jednak został...Wojciech Kalwat
- Słowo o fortyfikacjach nowożytnych miast polskich Na rozwój fortyfikacji w Polsce miały wpływ rozmaite czynniki. Jednym z nich był być może fakt, że do połowy XVII w. rdzenne ziemie...źródło: Adam Miłobędzki, Kwart. Historii Kultury Materialnej, 1978/1
- Toruń w latach wojny północnej (1700 – 1721)Kres pomyślnemu rozwojowi Torunia przyniosła wojna północna. Dzieła zniszczenia dopełniły klęski żywiołowe lat 1708–1710. Wojsko Karola XII zalało Rzeczpospolitą w 1702 roku. Toruń padł ich...źródło: Stanisław Salmonowicz, "Mówią wieki", nr 11, 1973
- Trembowla – chwała komendanta i jego żonyKampania wojenna Jana III z 1675 roku, a zwłaszcza mistrzowsko rozegrana bitwa pod Lwowem, przeszły do kanonów sztuki wojennej. Legendarny wymiar zyskał epizod obrony Trembowli,...Wojciech Kalwat
- Upadek staropolskiej sztuki wojennejW drugiej połowie XVII wieku Rzeczpospolita pogrążona była w długoletnich i wyczerpujących wojnach z sąsiadami. Najgroźniejszym rywalem okazała się Szwecja. Zmagania ze Skandynawami obnażyły mankamenty...źródło: Paweł Skoworda, "Mówią wieki", nr 4, 2007
- Ułańskie początkiPierwsze oddziały ułańskie powstały w Rzeczypospolitej, ale wchodziły w skład armii saskiej. Podczas wojny o sukcesję polską, chorągwie tatarskie wojewody kijowskiego Józefa Potockiego przyjęły służbę...źródło: Robert Kisiel, "Mówią wieki", nr 6, 2001
- Wacław Rzewuski (1706-1779) – piewca czasów saskichPiewca czasów saskich, tak najkrócej można określić Wacława Rzewuskiego. Początki kariery politycznej przyszłego hetmana nie wiążą się z Wettynami, a ze Stanisławem Leszczyńskim. Szybko jednak...opracowanie: Wojciech Kalwat
- Warka 7 IV 1656 – pogrom nad PilicąNajazd Szwedów w 1655 roku zatrząsł podstawami polsko-litewskiego państwa. Jan Kazimierz, opuszczony przez szlachtę i wojsko kwarciane, po krótkim oporze schronił się na Śląsku. Cały...Wojciech Kalwat
- Warszawa 28-30 VII 1656 – zmagania z Carolusem„Potop” szwedzki to najbardziej wstydliwy okres w życiu Jana Sobieskiego. Wespół z prawie całą armią kwarcianą zdradził swego dotychczasowego pana Jana Kazimierza i przeszedł na...Wojciech Kalwat
- Warszawski ArsenałWarszawską zbrojownię zbudowano w 1643 roku z polecenia Władysława IV, który doceniał rolę artylerii w obronie miast i na polu bitwy. Budynek usytuowano przy ulicy...źródło: Jan Sieklicki, "Mówią wieki", nr 6, 1975
- Więcej nakładu na rejestrze niźli murze, czyli jak dbano o fortyfikacje miejskie w nowożytnej RzeczypospolitejPowyższe słowa wypowiedział hetman Jan Tarnowski. Dotyczą one sytuacji spotykanej niestety dość często w dawnej Rzeczypospolitej, że środki, które miały być przeznaczone na utrzymanie lub...źródło: Adam Miłobędzki, Kwart. Historii Kultury Materialnej 1978/1
- Wiedeń – zwycięstwo ostatniego krzyżowcaSojusz wojskowy pomiędzy Rzeczypospolitą a cesarzem Leopoldem I został zawarty 1 kwietnia 1683 roku. By nie zapeszyć i nie uczynić zeń tematu prima aprilisowych żartów,...Wojciech Kalwat
- Wincenty Korwin Gosiewski (?- 1662) – zamordowany przez własnych żołnierzySwoje wyniesienie na hetmaństwo polne litewskie Gosiewski zawdzięczał nie tylko zdolnościom wojskowym, ale także wierności i dyspozycyjności wobec dworu królewskiego. Jego nominacja miała stanowić hamulec...opracowanie: Wojciech Kalwat
- Wojniłłów – kawaleryjskie zmaganiaZwycięstwa pod Lwowem i Trembowlą nie zakończyły zmagań z półksiężycem. Zmuszona do wysiłku Rzeczypospolita mobilizowała po raz kolejny swe siły do walki z agresorem. Armia...Wojciech Kalwat
- Wyprawa na czambuły – październik 1672 rokuNajazd turecki w 1672 roku zastał Rzeczypospolitą kompletnie nieprzygotowaną do obrony. Nieliczne wojska nie były w stanie dotrzymać pola najeźdźcy, słabe twierdze zaś wytrzymać naporu...Wojciech Kalwat
- Wyprawa na Moskwę 1663-1664Polskie zwycięstwa pod Cudnowem, Słobodyszczami, Połonką i Basią oraz rokowania dyplomatyczne nie zakończyły konfliktu z Moskwą. By odebrać utracone wcześniej prowincje, należało ponownie wyprowadzić armie...Wojciech Kalwat
- Wyprawy wojenne pułkownika Samuela Kmicica, chorążego orszańskiego, w latach 1659 – 1665W lecie 1659 roku Samuel Kmicic, pierwowzór postaci stworzonej przez Henryka Sienkiewicza, ruszył na wyprawę do Kurlandii. Między nim, a Michałem Pacem szybko doszło do...źródło: Tadeusz Wasilewski, "Mówią wieki", nr 10, 1973
- Władysław Wołłowicz (ok. 1615-1669) – wieczny klientPrzyszły hetman polny pochodził z niezbyt zamożnej, starej rodziny ruskiej. W jego przypadku o osiągnięciu takiego wysokiego urzędu nie zdecydowało pochodzenie, majątek, szczególne zdolności, ale...opracowanie: Wojciech Kalwat
- Z tajników polskiego wywiadu wojskowego w XVII wiekuZnaczenie wywiadu dla prowadzania wojen wzrosło w XVI i XVII wieku. Wiązało się to z upadkiem pospolitego ruszenia i oparciem armii na wojskach zaciężnych. Najemnicy...źródło: Ryszard Majewski, "Mówią wieki", nr 12, 1961
- Zamach na Stanisława Augusta W dawnych czasach podniesienie ręki na prawowitego władcę było niedopuszczalne, nawet jeśli nie cieszył się on sympatią poddanych. Królobójstwo uznawano za czyn naganny moralnie i nieakceptowalny....Rafał Zgorzelski
- Załoga i wyposażenie twierdzy w Dubnie w drugiej połowie XVIII w. Dubno to miejscowość położona na Ukrainie, niegdyś w granicach Rzeczypospolitej. Do 1620 r. należała do książąt Ostrogskich, do śmierci ostatniego z rodu –...źródło: Tomasz Opas, Kwartalnik Historii Kultury Materialnej 1985/3
- Zdobycie i bohaterska obrona Wawelu przez konfederatów barskich Dziejom nowożytnej Rzeczypospolitej towarzyszył nieustanny szczęk oręża. Wiek XVI i XVII przyniósł ze sobą liczne konflikty zbrojne, a to ze Szwecją o prawa do korony...Rafał Zgorzelski
- Żórawno – w oblężonym obozieNajazd turecko-tatarski w 1676 roku zastał Rzeczypospolitą tylko częściowo przygotowaną do obrony. Około pięćdziesięciotysięczna armia pod wodzą paszy damasceńskiego Ibrahima Szejtana w sierpniu przekroczyła Dniestr...Wojciech Kalwat
- Żwaniec – 1653 – wymuszona ugodaHekatomba batoska wstrząsnęła szlachtą. Sejm uchwalił podatki na wojsko. Jan Kazimierz na czele 30 tysięcy niezaprawionych w boju żołnierzy i pospolitego ruszenia wyruszył przeciwko Kozakom....Wojciech Kalwat
- Zwycięstwo podziwiane w EuropieW lecie 1605 roku wojska szwedzkie wylądowały w Inflantach. Rozpoczęło się oblężenie Rygi. Na pomoc miastu pospieszył hetman wielki litewski Karol Chodkiewicz. Kiedy Szwedzi otrzymali...źródło: Leonard Ratajczak, "Mówią wieki", nr 3, 1970
- Zygmunt Zbierzchowski herbu Grzymała Zygmunt Zbierzchowski, pieczętujący się herbem Grzymała, trzeci syn podczaszego łomżyńskiego, doszedł do godności chorążego łomżyńskiego (1676), potem podkomorzego oraz – jak relacjonował heraldyk Kasper...Hanna Widacka