- Indeksy:
- alfabetyczny,
- chronologiczny,
- geograficzny,
- osobowy,
Sztuka
- Alegoria Konstytucji 3 Maja 1791 r.Konstytucja 3 Maja była pierwszą w Europie, a drugą w świecie (po konstytucji Stanów Zjednoczonych) nowożytną ustawą zasadniczą ( Szlachecka Rzeczpospolita Obojga Narodów o kilka...Hanna Widacka
- Alegoria na wzięcie Warszawy w 1794 r. 4 listopada 1794 r. o piątej rano siedem kolumn rosyjskich uderzyło na szańce Pragi. W cztery godziny było już po wszystkim, pomimo zaciekłego oporu....Hanna Widacka
- Alegoria upadku Ojczyzny po trzecim rozbiorze Klęska insurekcji kościuszkowskiej przesądziła o losie Polski. 24 października 1795 r. Rosja, Prusy i Austria porozumiały się ostatecznie i podzieliły między siebie resztki ziem...Hanna Widacka
- Alegoryczny portret Jakuba Ludwika Sobieskiego Zażarty spór o spadek w rodzinie Sobieskich, który toczył się natychmiast po śmierci Jana III w Warszawie i w Żółkwi, trwał do sejmu konwokacyjnego,...Hanna Widacka
- Alegoryczny portret Marii Ludwiki Gonzagi Przed swoim wyjazdem do Polski (jesień 1645 r.) księżniczka Maria Ludwika, córka Karola Gonzagi księcia de Nevers, i Katarzyny de Lorraine, była w Paryżu...Hanna Widacka
- Apoteoza Jana III Sobieskiego jako rzymskiego cezara Życie i działalność Jana Sobieskiego wcześnie, bo od 1654 r., związały go z Gdańskiem i Pomorzem. Potem, już jako panujący monarcha, parokrotnie odwiedzał to...Hanna Widacka
- Apoteoza króla Jana Kazimierza Jan Kazimierz Waza, obrany królem polskim 20 listopada 1648 r. (dokładnie w pół roku po śmierci swego brata, Władysława IV), koronował się w Krakowie...Hanna Widacka
- Apoteoza Wiktorii Wiedeńskiej Wśród licznych panegiryków, opiewających działania wojenne Jana III Sobieskiego, a w szczególności Wiktorię Wiedeńską, wysuwa się na czoło dzieło Wojciecha Bartochowskiego pt. Fulmen Orientis...Hanna Widacka
- Apoteoza Zygmunta III Wazy Dla uczczenia zwycięstwa Zygmunta III nad Turkami (mowa o wiktorii chocimskiej 1621 r.) w Rzymie około roku 1629 powstał nadzwyczaj okazały wymiarami miedzioryt (60...Hanna Widacka
- Biskup, królowa i smokJednymi z najbardziej barwnych postaci polskiego XVI w. są z pewnością Andrzej Krzycki oraz Bona Sforza. Ten pierwszy był wybitnym humanistą, arcybiskupem, a także prymasem...Bartłomiej Czarski
- Chodźcie pilnie, panowie, około miast swoich [...] więcej jedno miasto może przynosić wam intraty niźli siła wiosekZacytowana wypowiedź magnata, Krzysztofa Opalińskiego, świadczy o tym, że miasta będące własnością osób prywatnych, mogły być dla nich źródłem znacznego dochodu. Fundacja miasta była bowiem...źródło: Andrzej Wyrobisz, Kwartalnik Historii Kultury Materialnej 1978/1
- Dominikanie w Rzeczypospolitej Obojga NarodówNa ziemiach polskich i litewskich rozwijało się życie zakonne, a trwałym elementem sarmackiego świata były klasztory. Reforma Kościoła katolickiego w okresie potrydenckim przyniosła znaczny wzrost...Anna Markiewicz
- Domy gdańskie z XVII i XVIII w. w świetle akt Sądu WetowegoSąd Wetowy (niem. Wettegericht) był urzędem działającym w Gdańsku, którego celem było dbanie o przestrzeganie przepisów gospodarczych, porządkowych oraz dotyczących prac budowlanych, wydawanych przez radę...Źródło: Edmund Kizik, Kwartalnik Historii Kultury Materialnej 2007/2
- Europejska sztuka w PolsceJesteśmy w Europie, byliśmy w niej i zapewne będziemy. Barokowe dzieła sztuki znajdujące się na terenach Polski świadczą o tym nieraz bardzo wymownie. Trzeba pamiętać,...Konrad Pyzel
- Eustachy Kotowicz – biskup i artystaEustachy Kotowicz (1637–1704) odebrał typowe szlacheckie wykształcenie, uzupełnione studiami w Padwie. Po powrocie do kraju przyjął święcenia kapłańskie i jako kanonik wileński, zasłynął znajomością...źródło: Ryszard Mączyński, "Mówią wieki", nr 7, 1985
- Figury woskowe w WarszawieW Pałacu Radziwiłłowskim w Warszawie, usytuowanym przy ul. Krakowskie Przedmieście pod nr 388, u schyłku XVIII w. działał teatr, obliczony na ponad 500 osób widowni...Hanna Widacka
- Gałązka oliwna Na ilustracji widać hydrię czerwonofigurową z IV wieku p.n.e. Naczynie to pochodzi z kolekcji Stanisława Kostki Potockiego, który zakupił je w okolicach Neapolu, gdzie prowadził badania...Halina Galera
- Heraldyczna zabawa Macieja SarbiewskiegoW interesującym zbiorze epigramatów autorstwa znanego jezuickiego poety Macieja Kazimierza Sarbiewskiego znajduje się wiele wierszy opartych o wyobrażenia heraldyczne. Znaczna ich część poświęcona jest Janowi...Bartłomiej Czarski
- Herbarz Kaspra Niesieckiego - druk i układ treści Czterotomowa Korona polska, wydrukowana techniką drzeworytniczą w typografii jezuickiej we Lwowie, pod względem estetycznym nie odbiega od poziomu innych XVIII-wiecznych książek. Niestety, z braku materiałów...Iwona Dacka-Górzyńska
- Herbarz Kaspra Niesieckiego - podstawa źródłowaKorona polska, podobnie jak większość polskich dzieł heraldycznych, jest połączeniem herbarza i genealogii. Jest ona najobszerniejszym, ukończonym herbarzem staropolskim, napisanym na podstawie rzetelnie zebranej, bogatej...Iwona Dacka-Górzyńska
- Jak oryginalnie ozdobić sobie pałacWyobraźmy sobie, że żyjemy w XVIII wieku i budujemy sobie pałac albo chociaż okazałą kamienicę. Mamy dobrego architekta, dobrego rzeźbiarza i tyle pieniędzy, że ogranicza...Konrad Pyzel
- Jak powstał ZamośćPrzywilej lokacyjny Zamościa został wystawiony 10 kwietnia 1580 roku. Wybór daty nie był przypadkowy: był to dzień św. Tomasza, patrona rodu Zamoyskich. Pomysłodawcą i fundatorem...źródło: Ryszard Szczygieł, "Mówią wieki", nr 2, 1981
- Jan Amos Komenský i jego Orbis pictus Jan Amos Komenský (1592-1670), zwany również Komeniuszem, był filozofem, reformatorem i myślicielem protestanckim, ale przede wszystkim uznanym czeskim pedagogiem. Całe życie poświęcił praktycznej działalności wychowawczej,...Magdalena Spychaj
- Jan Heweliusz w hołdzie Janowi III Sobieskiemu Ostatnie dzieło Jana Heweliusza Prodromus astronomiae cum catalogo fixarum et Firmamentum Sobiescianum sive Uranographia... ukazało się w Gdańsku w 1690 r., już po śmierci...Hanna Widacka
- Jan III Sobieski bohaterem epickimNa przełomie XVII i XVIII w. Europę wprost zalały druki opisujące zwycięstwo nad armią turecką pod Wiedniem. Wśród licznych publikacji były utwory poetyckie, których autorzy czerpali...Barbara Milewska-Waźbińska
- Jan Reisner – stypendysta królewskiDrugim, obok Jerzego Eleutera Szymonowicza – Siemiginowskiego, stypendystą Jana III Sobieskiego okazał się – pochodzący zapewne ze Lwowa lub jego okolic – Jan Reisner (Rayzner,...Hanna Widacka
- Kto portretował astronoma?Dwa – niemal jednakowe – portrety Jana Heweliusza (1611-1687) wiszą w należnych wielkiemu astronomowi przybytkach nauki: w Bibliotece PAN w Gdańsku, z datą 1677 roku...Bożena Steinborn
- Kultura mieszczaństwa polskiego złotego i srebrnego wiekuZnakomitą większość malarzy, rzeźbiarzy i architektów tworzących w Polsce XVI i XVII wieku stanowili mieszczanie. Także muzycy, nauczyciele i literaci wywodzili się z miast. Nie...żródło: Andrzej Wyrobisz, "Mówią wieki", nr 5, 1975
- Kłopotliwy spadek prymasa RadziejowskiegoPo Hieronimie Radziejowskim, zdrajcy, który sprzymierzył się ze Szwecją przeciw Janowi Kazimierzowi, pozostała nie tylko zła sława. Niektóre ze zrabowanych przez niego przedmiotów, pochodzących z...Konrad Pyzel
- Literatura na ślubnym kobiercuLudzie żyjący w dawnych epokach niezwykle duży nacisk kładli na odpowiednie obchodzenie przeróżnych okoliczności rodzinnych oraz państwowych. W dawnej Polsce i na Litwie niemal regułą...Bartłomiej Czarski
- Lustro w kościeleLustro – symbol próżności i doczesności – zdecydowanie nie kojarzy się z kościołem. Zdarzają się jednak przypadki, kiedy jego zastosowanie w miejscu sakralnym jest usprawiedliwione,...Konrad Pyzel
- Marcin Altomonte w służbie Jana III SobieskiegoKalabryjczyk, a może Neapolitańczyk Marcin Altomonte (1657 – 1745), włoski malarz – batalista, został sprowadzony do Polski przed lipcem 1684 r. przez kapucyna Marca d’...Hanna Widacka
- Medytacje nad emblematamiEmblematyka, która narodziła się w pierwszej połowie XVI w., w następnym stuleciu stała się niezwykle popularna. Po gatunek ten sięgało wielu autorów i wykorzystywano go...Bartłomiej Czarski
- Między jedną a drugą stołecznością, Warszawa 1526-1596Zygmunt III Waza przeniósł rezydencję królewską do Warszawy w 1596 roku. Miasto pełniło już wcześniej funkcję stołeczną – w XV wieku było siedzibą książąt mazowieckich....źródło: Irena Gieysztorowa, "Mówią wieki", nr 9, 1961
- Moda na chińszczyznę w pałacu wilanowskimOd końca XVII wieku w Europie narastała moda na chińszczyznę. Ślady tej mody znajdujemy również w wystroju pałacu wilanowskiego. Gabinet Chiński Króla powstał w czasach Jana...Anna Ekielska-Mardal
- Motywy pracy na ikonografii renesansowejZachowane do dziś polskie przedstawienia ikonograficzne, czyli wykonane przez artystów polskich lub z Polską związanych, powstałe w okresie renesansu (od schyłku XV do połowy XVII...źródło: Zofia Rozanow, Ewa Smulikowska, Kwart. Hist. Kult. Mat. 1971/1
- Najważniejszy ołtarz w PolsceWszyscy czasem korzystamy z cudzych pomysłów i zazwyczaj nie ma w tym nic złego. Ale żeby nie pytać autora o zdanie i kopiować jego dzieło...Konrad Pyzel
- Nie mogę „nasycić oka, umysłu i serca swego śliczną onego kościoła wspaniałością”, czyli jak w XVIII w. magnaci dbali o wyposażenie kościołówZacytowane słowa, skierowane do Michała Kazimierza Radziwiłła w liście z 1750 r., pełne są zachwytu nad bogactwem świątyni osiągniętym dzięki darczyńcy. Hojność Radziwiłła z linii...źródło: Katarzyna Stojek-Sawicka, Kwart. Hist. Kult. Materialnej 2007/1
- Nie od razu Warszawę zbudowanoPierwsze murowane budowle miejskie (Dom Książęcy, kościół i klasztor augustianów, 12 zespołów mieszkalnych) powstały w Warszawie za panowania księcia Siemowita III Starszego. Od tego czasu...źródło: Andrzej Wyrobisz, "Mówią wieki", nr 10, 1979
- Nieborowski portret Michała Stefana RadziejowskiegoPiękny pałac w Nieborowie zbudowano dla prymasa Michała Stefana Radziejowskiego. Jedną z pamiątek po fundatorze jest wspaniały portret, namalowany przez artystę pozostającego na krótko na...Konrad Pyzel
- Niezwykłe pomysły w sztuce baroku Podpora, jak sama nazwa wskazuje, powinna coś podpierać; coś, co bez tego wsparcia skazane by było na upadek. Musi więc być mocna, stabilna i trzymać...Konrad Pyzel
- O dwóch orłach i jednym jeźdźcuHerb odgrywał bardzo ważną rolę w kulturze szlacheckiej Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Reprezentował dokonania przodków i sprawiał, że pieczętujące się nim osoby mogły czuć się wyróżnione...Bartłomiej Czarski
- O śmierci na poważnie i na wesołoJednym z najczęściej uprawianych gatunków literackich w epokach dawnych był epigram. Termin ten określa zwięzły utwór poetycki przeważnie zakończony jakimś konceptem bądź zaskakującą pointą. Badacze...Bartłomiej Czarski
- Oryginalne czy nieudane?Na początek proponuję pewną zagadkę. Proszę spojrzeć na pierwszą ilustrację, przedstawiającą kościół Cystersów w Koprzywnicy. Na dachu wyrasta sygnaturka – wieżyczka, w której znajduje się...Konrad Pyzel
- Palmeta Palmeta jest typowym dla antycznej sztuki greckiej motywem roślinnym, pochodzącym od palmy. To stylizowany liść palmowy, przypominający wachlarz z pozaginanego „w harmonijkę” papieru. Charakteryzuje się...Halina Galera
- Panorama Olkusza z XVII w.Źródła ikonograficzne mają ogromną wartość w badaniach dawnej rzeczywistości. Jednym z nich jest obraz z XVII w. nieznanego autora przechowywany w kościele parafialnym w Olkuszu....Źródło: Jan Szpak, Kwartalnik Historii Kultury Materialnej 1976/2
- Pierwsze zniszczenie Warszawy i jej odbudowa po potopie 1655-1696Wybuch wojny ze Szwecją w 1655 roku zastał Warszawę nieprzygotowaną. Dopiero na wieść o klęskach rozpoczęto prace fortyfikacyjne. Król Jan Kazimierz opuścił miasto zostawiając jedynie...źródło: Irena Gieysztorowa, "Mówią wieki", nr 11, 1962
- Poezja kunsztu i kunszt poezjiTworzenie utworów wizualnych zaliczanych do poezji kunsztownej znane było już w starożytności. Zarówno w spuściźnie starożytnych Greków i Rzymian, jak też w piśmiennictwie krajów Dalekiego i...Barbara Milewska-Waźbińska
- Polski kardynał, holenderski architekt, warmiński rzeźbiarz i francuska sztukaDoborowe towarzystwo spotkało się przy wznoszeniu ołtarza św. Felicissimy w warszawskim kościele Św. Krzyża. Fundator, prymas Michał Stefan Radziejowski, zatrudnił jako architekta największą gwiazdę dojrzałego...Konrad Pyzel
- Ponowna edycja herbarza Kaspra Niesieckiego w XIX w.Ponowne wydanie herbarza w Lipsku, w latach 1839-1846, w dziesięciu tomach, nie tylko przypomniało to cenne dzieło, ale dzięki większej dostępności umocniło również jego znaczenie...Iwona Dacka-Górzyńska
- Portret konny Jana III Sobieskiego Do najokazalszych, powstałych w Polsce w końcu XVII w., rycin portretowych króla Jana III Sobieskiego należy jego wizerunek konny, wykonany i wydany w Warszawie...Hanna Widacka
- Potrójna chwała PotockichPotoccy to jedna z najważniejszych i najbardziej wpływowych rodzin w dawnej Rzeczypospolitej. Można powiedzieć, że ich wpływy w ojczyźnie stały się silne i wyraźne już w...Bartłomiej Czarski
- Powstanie sceny narodowejPierwsza scena, na której grano polskie komedye istniała na zamku w Warszawie już w 1700 roku. Teatr ten miał jednak krótki żywot, a za panowania...źródło: Eugeniusz Szwankowski, "Mówią wieki", nr 9, 1961
- Puchary szklane typu RömerWśród znalezisk archeologicznych, wydobywanych podczas badań wykopaliskowych, oraz zabytków znajdujących się w kolekcjach muzealnych, są także efektowne puchary szklane określane w literaturze niemieckim terminem Römer....źródło: Andrzej Gołębiewski, Kwart. Hist. Kult. Materialnej 1988/3
- Recepcja herbarza NiesieckiegoDzieło Kaspra Niesieckiego miało znaczny wpływ na dalszy rozwój polskiej historiografii. Do ustaleń Niesieckiego odwoływali się jego następcy na polu heraldyki, np. Benedykt Chmielowski, Wacław...Iwona Dacka-Górzyńska
- Rodowe gniazdo ŻółkiewskichWinniki, Żółkiew, Nestorow, Żowkwa to kolejne nazwy starej ruskiej miejscowości, która swoją świetność zawdzięcza hetmanowi Stanisławowi Żółkiewskiemu. On to uzyskał od Zygmunta III prawa miejskie...źródło: Jerzy Romanowicz, "Mówią wieki", nr 7, 2008
- Rzeki sławą i bogactwem płynąceJednymi z bardziej rozpoznawanych herbów polskich zarówno dziś, jak i w dobie staropolskiej są Śreniawa w wersji z krzyżem oraz bez i Korczak. Zapewne duży...Bartłomiej Czarski
- Siemiginowski – malarz Jana III SobieskiegoPasjonujące losy Jerzego Eleutera Szymonowicza – Siemiginowskiego (ok. 1660 – 1711), wywodzącego się z mieszczaństwa malarczyka spod Lwowa, który jako pierwszy (a jeden z dwóch...Hanna Widacka
- Smocza pochwałaArcybiskup gnieźnieński Andrzej Krzycki był osobą, która często angażowała się w życie dworskie oraz polityczne XVI-wiecznej Polski. Wielokrotnie zdarzało się, że wykorzystywał do tego swój...Bartłomiej Czarski
- Staropolska kultura spektakluW dawnej kulturze nie istniała wyraźna granica między różnymi rodzajami sztuki. Uniwersalny jej charakter przejawiał się w syntezie literatury, muzyki i plastyki. Jeszcze ściślejszy związek...Barbara Milewska-Waźbińska
- Stulecie Wiktorii WiedeńskiejStulecie Wiktorii Wiedeńskiej obchodzono w 1783 r. w licznych miastach Rzeczpospolitej Obojga Narodów, między innymi w Warszawie, Krakowie, Poznaniu, Kaliszu, Sandomierzu, Puławach oraz w Nieświeżu...Hanna Widacka
- Szaleństwa barokuW XVIII wieku, okresie rozkwitu sztuki baroku w Polsce, powstało wiele dzieł, które dziś postrzegamy jako bardzo osobliwe. Przykładem jest nagrobek opata Mikołaja Antoniego Łukomskiego...Konrad Pyzel
- Słowo o kamienicach w dużych miastach polskich w XVIII w.W XVIII w. kamienice były podstawowym typem zwartej zabudowy na terenie miast. Zróżnicowane były pod względem budulca, wielkości, rozplanowania przestrzennego i wyposażenia. Były to zarówno...źródło: Teresa Zielińska Kwartalnik Historii Kultury Materialnej 1981/3
- Tarcza Sobieskich, czyli powód do dumyStaropolscy autorzy panegiryków do formowania swoich pochwał bardzo często wykorzystywali przeróżne aluzje heraldyczne. Sięgali przy tym do odniesień do tradycji antycznej oraz symbolicznej interpretacji godeł,...Bartłomiej Czarski
- Tyrs Dionizos był greckim bogiem wina i płodności, przedstawianym często z tyrsem w ręku i wieńcem z pędów winorośli na głowie.Halina Galera
- Vanitas vanitatumWerset z Eklezjasty, Księgi Koheleta ze Starego Testamentu, „Marność nad marnościami, i wszystko marność” stał się metaforycznym sformułowaniem idei przemijalności wszelkich dóbr, a nade wszystko...Hanna Widacka
- W honor domu jego - zamek Krzyżtopór i jego fundator Krzysztof OssolińskiPołożony w miejscowości Ujazd zamek Krzyżtopór, jest jednym z najbardziej niezwykłych założeń pałacowych, który do czasu powstania Wersalu był największą rezydencją w Europie. Ten będący...źródło: Ewa Piórkowska, "Mówią wieki", nr 1, 2008
- Wiersz powitalny z ilustracjąWśród wielu gatunków literatury okolicznościowej, jakie uprawiano na ziemiach dawnej Rzeczypospolitej, znajduje się w zasadzie zapomniany dziś prosphonetikon. Za tym niełatwym terminem kryją się wiersz...Bartłomiej Czarski
- Wileński barok w XVIII wiekuCzęsto mówi się, że barok to epoka przepychu i teatralizacji. Wydaje się jednak, że wszystko powinno mieć swoje granice. Tymczasem na północno-wschodnich kresach XVIII-wiecznej Rzeczypospolitej...Konrad Pyzel
- Wyroby ze srebra w kościołach północnej MałopolskiWiększość srebrnych przedmiotów, które znajdowały się niegdyś na wyposażeniu polskich kościołów, nie przetrwała do dziś. Wiele z nich zostało zagarniętych w dobie reformacji, przekazanych lub...źródło: Waldemar Kowalski, Kwartalnik Historii Kultury Materialnej 1989/2
- XVIII-wieczne dworki szlacheckie w polskich miastachDworkiem w miastach polskich XVIII w. zwyczajowo nazywano dom drewniany należący do szlachcica. Dworki lokowane były głównie na przedmieściach, na ogół na sporych działkach. Posesje,...źródło: Teresa Zielińska, Kwart. Historii Kultury Materialnej 1981/3
- Zaślubiny królewicza Jakuba Ludwika Sobieskiego z księżniczką neuburską Jadwigą ElżbietąZ okazji zaślubin królewicza Jakuba Ludwika Sobieskiego z księżniczką neuburską Jadwigą Elżbietą (w roku 1691) ukazuje się w Gdańsku druk okolicznościowy. Jest to poemat poświęcony...Magdalena Madeja-Grzyb
- „Monstrancja miedziana, cała pozłacana, na postumencie stojąca. Postument w kwiaty i kutasy wyrabiany…”Jest to fragment opisu z wizytacji dekanatu siedleckiego z 1816 roku, dotyczący monstrancji, która znajdowała się wśród innych sprzętów (aparatów) w kościele w Przesmykach. Podobne...źródło: Ryszard Mączyński, Kwartalnik Historii Kultury Materialnej 2009/2
- „w dilie opaską wokoło […] na przyciesiu wiązaną”, czyli słowo o dawnym budownictwie drewnianym Przytoczony cytat to fragment opisu chałupy z 1652 r. zawarty w dokumencie zatytułowanym „Regestr dóbr runowskich”. Dotyczy on specyficznej konstrukcji drewnianej znanej z terenu Wielkopolski,...Źródło: Aleksander Jankowski, Kwartalnik Hist. Kultury Materialnej 2007/2