Zjawisko mniej lub bardziej ukrytych autoportretów malarzy w polskiej sztuce (praktyka świadomego nadawania konkretnej postaci historycznej lub legendarnej rysów własnych autora) wiąże się zapewne ze wzrostem ich pozycji społecznej oraz poczucia własnej wartości w epoce nowożytnej. Szczególnie dotyczy to malarzy …
Jak ludzie oglądają obrazy, które uznają za piękne, a jak te, które im się nie podobają? Okazuje się, że istnieją pewne różnice. Czym więc jest piękno w sztuce - ten film spróbuje dać przynajmniej część odpowiedzi na to …
„Ojczyste heroicum” to określenie Samuela Twardowskiego, którego barokowy twórca użył wobec swojego pierwszego większego dzieła: Przeważnej legacyi Krzysztofa Zbaraskiego od Zygmunta III do sołtana Mustafy (1633). Nazwa ta sugeruje rozwiązania konstrukcyjno-fabularne przyjęte przez autora w opozycji do reguł określających zasady …
Do bardzo popularnego typu piśmiennictwa należały w dawnych wiekach utwory zawierające różnego rodzaju zachęty i napomnienia. Wywodziły się one z retorycznego rodzaju doradczego (genus deliberativum), a w traktatach retorycznych określano je z łacińska ekshortacjami lub z grecka protreptykami. W zasadzie …
Humaniści renesansowi przypisywali niektórym formom poetyckim szczególne przywileje w odkrywaniu uniwersalnego porządku rzeczy. Cel ten wiązano w renesansie przede wszystkim z eposem, lecz tak ambitne zadanie stawiano także przed księgą poetycką, w której wielogłosowość poszczególnych wierszy miała przedstawiać sposób postrzegania …
Czytając dawne wypowiedzi naszych rodaków wyrażające poglądy na temat ustroju Rzeczypospolitej, zauważyć można nieskrywaną dumę z republikańskich założeń polskiego systemu. Mimo to polityczna literatura zachodnia okresu renesansu, interesując się rozwiązaniami ustrojowymi w Rzeczypospolitej, daleka była od uznania ich czysto republikańskiego …
Wiek XVII to czas nader bujnego rozwoju pamiętnikarstwa, które w poprzednim stuleciu dopiero zaczyna się u nas kształtować jako forma budowania przestrzeni pamięci. Do tej zmiany, jak sądzę, przyczynił się gwałtowny wzrost alfabetyzacji szlachty, która począwszy od drugiej połowy XVI …
Spośród utworów Kochanowskiego o charakterze publicystycznym duży wpływ na dzieje literatury staropolskiej, a poniekąd i oświeceniowej, wywarł z pewnością Satyr albo Dziki mąż. Poemat powstał w czasie wzmożonej aktywności ruchu szlacheckiego na rzecz egzekucji dóbr, którego efektem były uchwały sejmów …
Często mówi się, że barok to epoka przepychu i teatralizacji. Wydaje się jednak, że wszystko powinno mieć swoje granice. Tymczasem na północno-wschodnich kresach XVIII-wiecznej Rzeczypospolitej umiar w dekorowaniu świątyń został przekroczony. Kościoły zapełniano ogromną ilością ołtarzy, ciągnących się przez wszystkie …
Zdobiąca kolekcję wilanowską (pochodząca z Rosi) zredukowana kopia niezachowanego portretu Zygmunta III, przedstawia monarchę w okazałej kryzie, rozpostartej na specjalnych drucikach, wykończonej delikatną koronką igłową. Obok tego szczegółu oraz starannie modelowanego zarostu, naszą uwagę przykuwa bogata, cyzelowana, kameryzowana, częściowa złocona …