PL EN
Unia Europejska
Unia Europejska
nieslyszacy
PL EN
Unia Europejska
Unia Europejska

Fascynacje kolekcjonerskie Potockich – nowa ekspozycja

C47880 Salvator Mundi WWW.jpg

Na piętrze pałacu wilanowskiego oglądać można obecnie znakomite obrazy z kolekcji zapoczątkowanej przez Stanisława Kostkę i Aleksandrę Potockich – m.in. słynnego „Salvatora Mundi” („Zbawiciela Świata”) – uznawanego niegdyś za dzieło samego Leonarda da Vinci

Ekspozycja malarstwa podąża możliwie wiernie śladem fascynacji kolekcjonerskich Stanisława Kostki Potockiego, który w czasie licznych podróży po Europie odwiedzał najważniejsze galerie sztuki i inspirował się ich zbiorami. Lektura jego dzienników podróży zaświadcza o tym, że już na etapie zakupów malarstwa różnych epok historycznych planował kształt swojej galerii. W podręcznym notesie z kopiami sygnatur artystów (Steganographie des Peintres) Potocki wartościuje dorobek malarzy, przyznając im punkty w czterech dziedzinach: kompozycja, rysunek, koloryt, ekspresja (kopia jednej z kart w gablocie). Kolekcja wilanowska, udostępniona publiczności przez Aleksandrę i Stanisława Kostkę Potockich w 1805 r., nie jest zatem dziełem przypadku, lecz wyrazem rzetelnie budowanej koncepcji kolekcjonowania, urzeczywistnionej w stosownym otoczeniu, w poszanowaniu genius loci miejsca – historycznej rezydencji królewskiej. W powstanie kolekcji zaangażowane były nie tylko środki materialne, lecz przede wszystkim kapitał intelektu, wiedzy i emocji.

Co widzimy w galerii?

24.jpg

Dzieła artystów z kręgu Leonarda da Vinci, w tym niezwykłą wersję Zbawcy Świata zakupioną przed 1798 r. jako dzieło samego mistrza, a także ściśle z nim związanych Luinich (dwa amorki – fragment jednego większego obrazu). Ponadto obrazy Andrei del Sarta, Cimy de Conegliana i Jana Gossaerta zw. Mabuse (kilka wizerunków Madonn).

Znaczący zbiór stanowią dzieła związane z warsztatem Rubensa, niewykluczone, że wykończone ręką mistrza. Na tle innych wyróżnia się przepyszny wizerunek Madonny z Dzieciątkiem. Równie ciekawy jest podwójny portret świętych Pepina i Begi – wnikliwe studium psychologiczne dwojga ludzi w wyszukanych średniowiecznych strojach. Przejmujący obraz Śmierć Seneki ukazuje dramat świadomego odchodzenia wielkiego myśliciela. Nurt malarski wykorzystujący mocne kontrasty światłocieniowe, zapoczątkowany przez Caravaggia, reprezentują dwa obrazy Jana Lievensa, wyeksponowane po obu stronach kominka. Warta uwagi jest niewielka, lecz wysmakowana reprezentacja twórczości Łukasza Cranacha Starszego i jego warsztatu – Dziewczyna z niezapominajkami, Lukrecja i Salome z głową Jana Chrzciciela. Prezentowane w galerii pejzaże idealne, najliczniej reprezentowane przez dzieła z kręgu Nicolasa Poussina, przywodzą na myśl mityczną krainę szczęścia i dobrobytu – Arkadię.

Obrazy te, ułożone w pełne skondensowanej treści i spójne kompozycyjnie moduły, są rdzeniem badań w ramach rozpoczętej już przez wystawę „Leonardiana w kolekcjach polskich” dyskusji na temat relacji: oryginał – kopia – naśladownictwo – inspiracja.

Patrioci i kolekcjonerzy

C44918_Wil.582_F. Chopin_Z. Reszka.jpg

Trzy kameralne ekspozycje prezentują efekty pasji kolekcjonerskich przedstawicieli rodu Potockich, do których należał Wilanów w latach 1799–1892. Pozyskiwanie kolejnych dzieł do zbiorów wilanowskich było wyrazem ich przekonań w czasach utraty niepodległości. Ekspozycja na piętrze jest kontynuacją wątków prezentowanych na parterze pałacu, gdzie w XIX wieku istniało muzeum króla Jana III, stworzone przez Stanisława Kostkę i Aleksandrę Potockich i otwarte dla publiczności w 1805 r., a później systematycznie powiększane i nieprzerwanie udostępniane przez potomnych: Aleksandra oraz Augusta i Aleksandrę Potockich (czyli syna, i wnuka oraz jego małżonkę). Przyczynili się oni się do rozbudowy kolekcji i popularyzacji wilanowskiej rezydencji. Celem tych działań było m.in. pielęgnowanie pamięci o historii i momentach świetności Rzeczypospolitej, której próżno było szukać na ówczesnej mapie Europy. Obiektem kolekcjonerskim stawało się nie tylko dzieło sztuki związane ze znanym i cenionym artystą, ale coraz częściej obiekt, o którego wartości świadczyła historia i historyczne powiązanie go z wydarzeniem, miejscem czy osobą. Ku pokrzepieniu serc i edukacji młodego pokolenia popularyzowano wszelkie formy upamiętniania postaci historycznych, zasłużonych dla Polski. Powstały liczne cykle poświęcone bohaterom polskiej historii czy upamiętniające dramatyczne wątki walki o nieodległość. Dzieła wykonywano w różnych formach i technikach: metaloplastycznych (w fabryce Karola Juliusza Mintera), litograficznych (w pracowniach Maksymiliana Fajansa, Jana Feliksa Piwarskiego), fotograficznych (u Karola Beyera, Konrada Brandela). Zbierano także ryciny, które stanowiły podstawę warsztatu naukowego kolekcjonerów. Dzięki odkryciu fotografii i jej upowszechnieniu zapanowała moda na dokumentowanie m.in. ważnych zabytków architektury. Właśnie takie zespoły obiektów są prezentowane w nowych przestrzeniach ekspozycyjnych, w specjalistycznych, bezpiecznych dla zabytków gablotach.

Pamiątki patriotyczne

W jednym z gabinetów zgromadzono metalowe zabytki o wymowie historyczno-patriotycznej. Można tu obejrzeć XVII-wieczne, wykonane w cynie sceny dekorujące sarkofag hetmana Stanisława Żółkiewskiego, odnowione w czasie przeprowadzonej pod koniec 2020 roku konserwacji. Do wątku pamiątek narodowych odnoszą się także redukcje nagrobków i płyt nagrobnych królów i książąt polskich, wykonane w fabryce Karola Mintera. Miniaturowe modele, dostępne dla wielu dzięki zastosowaniu do ich produkcji tańszych materiałów tj. cynku i cynku galwanizowanego brązem, cieszyły się ogromnym powodzeniem i stanowiły obowiązkową pozycję każdego patriotycznie usposobionego polskiego domu. W przeszklonej gablocie prezentowany jest zespół drobnej plastyki figuralnej, przede wszystkim poczet sławnych osobistości, zasłużonych w historii Polski. Autorami popiersi literatów, kompozytorów i uczonych są uznani i cenieni w owym czasie rzeźbiarze: Leonard Marconi, Bolesław Paweł Podczaszyński, Daniel Zalewski, Jakub Tatarkiewicz czy Wojciech Święcki. Każde z popiersi ustawione jest na oryginalnych metalowych konsolkach, wyprodukowanych w fabryce Mintera.

Gabinet rycin

C38262_Most Sobieskiego_Wil.6022_W. Holnicki.jpg

Zlokalizowany nieopodal Gabinet Rycin przeznaczony został do prezentacji rycin, map i litografii. Specjalne ekspozytory z zamykanymi szklaną pokrywą szufladami zapewniają ochronę tym wrażliwym na światło dzienne obiektom. Zwiedzający mogą samodzielnie wysuwać szuflady, by oglądać ryciny (i tylko wówczas włączy się światło w szufladach). Obiekty na tej ekspozycji będą wymieniane co kilka miesięcy. Dzięki specjalnym ekspozytorom i zaplanowanej rotacji, wrażliwe zabytki na podłożach papierowych, przechowywane dotychczas w magazynach muzeum, mogą być dostępne dla publiczności.

Wilanowska kolekcja rycin należała niegdyś do jednych z najważniejszych w kraju. Na początek zaprezentowany zostanie unikatowy cykl grafik z przedstawieniami wydarzeń powstania listopadowego autorstwa Jana Feliksa Piwarskiego i Fryderyka Krzysztofa Dietricha. Jego wartość podnoszą zachowane miedziane płyty, z których były przygotowywane odbitki, czym niezwykle rzadko mogą pochwalić się inne muzealne kolekcje (miedź przetapiano do powtórnego wykorzystania). W następnych odsłonach pokażemy cykl map ziem polskich z XVII i XVIII wieku oraz fragmenty albumu z dziełami Jacquesa-Louisa Davida, jednego z największych malarzy doby klasycyzmu, autora najważniejszego obrazu w kolekcji wilanowskiej – „Portretu Stanisława Kostki Potockiego na koniu”.

Jak wyglądał dawniej Wilanów?

Wil.Zb.Ikon.681.jpg

Historia i ikonografia Wilanowa to temat trzeciego z gabinetów. Atrakcją są tu prezentacje starych widokówek i archiwalnych zdjęć z przedstawieniami pałacu wilanowskiego, jego najbliższego otoczenia oraz osób goszczących w rezydencji. Najstarsze obiekty pochodzą z 4. ćwierci XIX wieku. W wilanowskim zbiorze zachowały się także unikatowe przedstawienia w formacie stereoskopowym. Za pomocą odpowiedniego zespołu soczewek, w specjalnie skonstruowanej gablocie można zobaczyć park i pałac w trójwymiarze.

Gablota na pocztówki stereoskopowe

Dwa ekspozytory wykonano na wzór XIX-wiecznego turnikietu. Są to ramki na zdjęcia, ustawione na solidnej podstawie, obracające się wokół wspólnej osi, slużące do prezentacji fotogramów członków rodziny Potockich i zaprzyjaźnionych z nimi rodzin z kręgów arystokracji. Na potrzeby programów edukacyjnych wykorzystane zostaną specjalne ekspozytory z poglądowymi szufladami, podobnymi do tych z Gabinetu Rycin, w których przyjrzymy się pocztówkom z widokami odwiedzanych miejsc. Zgodnie z dawnym zwyczajem wysyłano na nich pozdrowienia.

Starając się zachować spójność estetyczną ekspozycji zadbano, aby gabloty i ekspozytory komponowały się z pozostałymi elementami wyposażenia tej części pałacu. Spełniają one restrykcyjne wymagania konserwatorskie.

Realizacja prac związanych z wyposażeniem ekspozycji w zespół bezpiecznych, nowoczesnych gablot i ekspozytorów służy poprawie dostępności muzeum, zwiększeniu możliwości wystawienniczych i edukacyjnych, pozwala też na zaprezentowanie odwiedzającym wilanowskie muzeum licznych cennych obiektów, przechowywanych dotychczas w magazynach. Dotacja z programu "Infrastruktura kultury" Ministerstwa Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu umożliwiła zakup i montaż etalażu ekspozycyjnego do gabinetu z kolekcją przedmiotów o wymowie patriotycznej (tzw. minterów), gabinetu z rycinami oraz gabinetu z dawnymi przedstawieniami rezydencji wilanowskiej.


Obejrzyj filmowe oprowadzenie po wystawie:

Zachęcamy do lektury:



Kolekcjonerstwo Potockich | Art Collecting in the Potocki Family


Wystawa zorganizowana przez | Exhibition organized by

Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie | Museum of King Jan III’s Palace at Wilanów

Koncepcja wystawy / Exhibition concept
Dorota Folga-Januszewska, Joanna Paprocka-Gajek

Współpraca kuratorska | Curatorial cooperation:
Karolina Alkemade, Marta Gołąbek, Anna Kwiatkowska, Alicja Łoboda, Agnieszka Świtek, Dominika Walawender-Musz, Agnieszka Żuber.

Przygotowanie obiektów do wystawy, montaż i opieka konserwatorska | Preparation of objects for the exhibition, montage and conservation
Ireneusz Bazelak, Hubert Fijołek, Irma Fuks-Rembisz, Anna Guzowska, Paweł Kot, Elżbieta Modzelewska, Marya Nawrocka-Teodorczyk, Roman Orłowski, Magdalena Pasternak-Zabielska, Agnieszka Pawlak, Renata Pieniek, Tomasz Majcherek, Michał Rogoziński, Iwona Stasiak, Przemysław Szajewski, Paweł Trzewik, Bożena Wankrac, Szymon Wawrzonkiewicz, Michał Witkowski

Program edukacyjny | Education
Katarzyna Pietrzak, Małgorzata Ziemińska

Informacja i promocja | Communication and promotion
Elżbieta Grygiel, Karolina Kowalska, Jagoda Kruszewska, Magda Piaskowska, Martyna Sowińska-Pasek vel Paszkowska, Marcin Wielgo

Projekt aranżacji | Exhibition design
Barbara Kowalewska

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury, uzyskanych z dopłat ustanowionych w grach objętych monopolem państwa, zgodnie z art. 80 ust.1 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r o grach hazardowych.


Logo Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego

2021-11-09
sypialnia_krolowej_baner.jpg

Co można zobaczyć w pałacu

Kiedy w 1676 r. Jan Sobieski przyjął godność królewską i jako Jan III zasiadł na tronie, siedzibą jego dworu stał …

stol-namban-fragment1-fot-a-indyk.jpg

Nowa ekspozycja przy Gabinetach Chińskich – przywracanie pamięci o kolekcjach S.K. Potockiego i jego potomnych (2019)

W 2019 r. w pałacu w Wilanowie została otwarta nowa ekspozycja upamiętniająca kolekcjonerskie pasje Stanisława Kostki Potockiego i jego potomnych.Na …

C47880 Salvator Mundi WWW.jpg

Tajemniczy wizerunek „Chrystusa Zbawiciela” (Salvator Mundi) z kolekcji Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie

W historycznej kolekcji wilanowskiej tworzonej przez kolejnych właścicieli pałacu znalazł się tajemniczy wizerunek Chrystusa Zbawiciela (Salvator Mundi), którego wartość Stanisław …

Amorek z gałęzią mirtu, Aurelio Luini, Mediolan, przed 1593

Nie tylko książę Adam Jerzy Czartoryski? Leonardiana – fascynacje kolekcjonerskie w Polsce

Na wystawie „Leonardiana w kolekcjach polskich” prezentujemy dzieła pochodzące m.in. z kolekcji najznaczniejszych polskich rodzin książęcych i hrabiowskich: Czartoryskich, Lubomirskich, …

Maria Magdalena.jpg

Co łączy „Świętą Marię Magdalenę Giampietrina”, „Chrystusa wśród doktorów” Bernardina Luiniego i „Portret Artemizji” z kolekcji hrabiego Franciszka Potockiego?

W 2010 r. dom aukcyjny Christie’s w Nowym Yorku wystawił na sprzedaż obraz olejny na desce Maria Magdalena przypisywany Giampietrinowi …

Chrystus Zbawca Świata (Salvator Mundi) z prywatnej kolekcji księdza Waldemara Sierpińskiego.jpg

„Chrystus Zbawca Świata” („Salvator Mundi”) z Kolekcji prywatnej

Bezpośrednim pierwowzorem dla obrazu Chrystus Zbawca Świata (Salvator Mundi) z Kolekcji prywatnej jest dzieło przypisywane Bartholomeusowi Sprangerowi (1546–1611), przechowywane w …

Biuletyn Informacji Publicznej Biuletyn Informacji Publicznej

Muzeum w Internecie

Organizator

Partnerzy

Sponsorzy

Idea & Design
Copyright © Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie

Informujemy, iż w celu optymalizacji treści dostępnych na naszej stronie internetowej oraz dostosowania ich do Państwa indywidualnych potrzeb korzystamy z informacji zapisanych za pomocą plików cookies na urządzeniach końcowych Użytkowników. Pliki cookies mogą Państwo kontrolować za pomocą ustawień swojej przeglądarki internetowej. Dalsze korzystanie z naszej strony internetowej, bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej oznacza, iż akceptują Państwo stosowanie plików cookies. Potwierdzam, że aktualne ustawienia mojej przeglądarki są zgodne z moimi preferencjami w zakresie stosowania plików cookies. Celem uzyskania pełnej wiedzy i komfortu w odniesieniu do używania przez nas plików cookies prosimy o zapoznanie się z naszą Polityką prywatności.

✓ Rozumiem