Jak to było pod Machnówką
DE EN PL
Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie

Pasaż Wiedzy

Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie

Jak to było pod Machnówką Alojzy Sajkowski źródło: "Mówią wieki", nr 8, 1960
57_jeremi wisniowiecki.jpg

12 lipca 1648 roku pod Machnówką doszło do starcia wojsk księcia Jeremiego Wiśniowieckiego z Kozakami dowodzonymi przez pułkownika Hirę. Henryk Sienkiewicz w Ogniem i mieczem przedstawił tę bitwę jako wspaniałe zwycięstwo wojsk polskich. Tymczasem wedle większości źródeł historycznych było inaczej. Najbardziej wiarygodną relację przedstawili Bogusław Masewicz, towarzysz chorągwi husarskiej księcia i uczestnik bitwy oraz nieznany korespondent, który przesłał sprawozdanie z przebiegu kampanii Wiśniowieckiego do Nieświeża. Wojska księcia przybyły pod Machnówkę 12 lipca wezwane na pomoc przez wojewodę kijowskiego Janusza Tyszkiewicza. Zamek został już jednak zdobyty. Mimo to zadecydowano o ataku. Chorągwie miały obejść pozycje nieprzyjaciela. Manewr wykonano jednak zbyt głośno i Kozacy zdążyli się przygotować. Husarze przez całą noc bezskutecznie atakowali tabor. Nad ranem wojska księcia cofnęły się. Kozacy sądząc, że Polacy odstąpili od oblężenia, zaczęli uchodzić. Wtedy uderzył na nich oddział ochotników. Następnie Wiśniowiecki faktycznie wycofał swe siły spod Machnówki, a Kozacy wrócili i złupili zamek.

Sienkiewicz nie oparł się na żadnym z najwierniejszych źródeł. Prawdopodobnie skorzystał z wydanych w 1840 roku Pamiętników o wojnach kozackich a Chmielnickiego nieznanego autora. Zgodnie z tą relacją od całkowitej klęski Kozaków uchroniło jedynie wstawiennictwo wojewody Tyszkiewicza, który nie chciał, aby Chmielnicki zemścił się później za wymordowanie swych współbraci. Na podstawie tego „krzepiącego” opisu Sienkiewicz stworzył własną wizję starcia, które przypominało znakomite zwycięstwo spod Beresteczka.


Informujemy, iż w celu optymalizacji treści dostępnych na naszej stronie internetowej oraz dostosowania ich do Państwa indywidualnych potrzeb korzystamy z informacji zapisanych za pomocą plików cookies na urządzeniach końcowych Użytkowników. Pliki cookies mogą Państwo kontrolować za pomocą ustawień swojej przeglądarki internetowej. Dalsze korzystanie z naszej strony internetowej, bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej oznacza, iż akceptują Państwo stosowanie plików cookies. Potwierdzam, że aktualne ustawienia mojej przeglądarki są zgodne z moimi preferencjami w zakresie stosowania plików cookies. Celem uzyskania pełnej wiedzy i komfortu w odniesieniu do używania przez nas plików cookies prosimy o zapoznanie się z naszą Polityką prywatności.

✓ Rozumiem