Jan Zamoyski - patron doskonały
DE EN PL
Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie

Pasaż Wiedzy

Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie

Jan Zamoyski - patron doskonały Wojciech Tygielski źródło: "Mówią wieki", nr 10, 2008
57_hetman jan zamoyski.jpg

Najpotężniejszy magnat, druga osoba po królu, hetman wielki koronny i kanclerz koronny, mąż roztropny i uczony – to określenia, jakich używano chcąc scharakteryzować Jana Zamoyskiego. Na swoją pozycję i reputację ciężko zapracował, a jego kariera nie miała analogii w historii szlacheckiej Rzeczypospolitej. Wywodząc się z kręgów średniozamożnej szlachty, dzięki swoim niepospolitym zdolnościom, doszedł do najwyższych godności w państwie. Swoją karierę w dużej mierze zawdzięczał także osobistej przyjaźni ze Stefanem Batorym. Dziesięcioletni okres rządów Węgra w Polsce był czasem zgodnej współpracy monarchy z Zamoyskim. Nieznający realiów i języka polskiego król często zawierzał kanclerzowi, a ten odwzajemniał mu się wierną służbą.

Po śmierci Batorego, Zamoyski dla dużej części szlachty stał się naturalnym kandydatem na nowego króla. Hetman jednak realnie ocenił sytuację i przełamując swoją niechęć do Anny Jagiellonki, poparł kandydaturę jej siostrzeńca Zygmunta Wazy. To wpływy Zamoyskiego zadecydowały o wyborze szwedzkiego królewicza, a znakomicie poprowadzona kampania wojenna przeciwko arcyksięciu Maksymilianowi Habsburgowi, zagwarantowała tron dla Jagiellona po kądzieli.

Okres współpracy kanclerza i młodego króla szybko się zakończył. Zygmunt III nie chciał się poddać politycznej kurateli Zamoyskiego i nie godził się także z jego koncepcjami prowadzenia polityki zagranicznej. Na dodatek wyszły niechlubne knowania monarchy mające na celu przehandlowania Habsburgom polskiego tronu. To ostatecznie oznaczało przejście Zamoyskiego do opozycji.

Pomimo utraty wpływów na dworze, kanclerz był nadal głównym rozgrywającym na polskiej scenie politycznej. Taką pozycję gwarantował mu olbrzymi majątek i równie olbrzymie wpływy. Hetman bowiem w przeciągu kilkudziesięciu lat swojej działalności stworzył rozległy system powiązań klientalnych, opartych o różnorakie zależności i powiązania osobiste. Na swe usługi miał całe grono oddanych osób, które zawdzięczały mu urzędy i godności. To właśnie Zamoyski zapewniał swym zwolennikom bogate królewszczyzny i intratne dzierżawy, w zamian oczekując poparcia w realizowaniu swych koncepcji politycznych. Do grona osób związanych z wszechmocnym kanclerzem, zaliczali się także inni magnaci, którzy wiążąc się z hetmanem stawiali się w określonym obozie politycznym.

Zorganizowany przez Zamoyskiego system oparty o wzajemne i osobiste powiązania, stał się wzorcem dla innych polskich możnych. W ten sposób, ten wybitny mąż stanu stał się prekursorem systemu politycznego, jaki zapanował w Rzeczypospolitej w XVII stuleciu. System ten, choć anachroniczny, idealnie wkomponowywał się w realia Rzeczypospolitej, która swym systemem politycznym coraz bardziej odstawała od Europy Zachodniej.

Informujemy, iż w celu optymalizacji treści dostępnych na naszej stronie internetowej oraz dostosowania ich do Państwa indywidualnych potrzeb korzystamy z informacji zapisanych za pomocą plików cookies na urządzeniach końcowych Użytkowników. Pliki cookies mogą Państwo kontrolować za pomocą ustawień swojej przeglądarki internetowej. Dalsze korzystanie z naszej strony internetowej, bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej oznacza, iż akceptują Państwo stosowanie plików cookies. Potwierdzam, że aktualne ustawienia mojej przeglądarki są zgodne z moimi preferencjami w zakresie stosowania plików cookies. Celem uzyskania pełnej wiedzy i komfortu w odniesieniu do używania przez nas plików cookies prosimy o zapoznanie się z naszą Polityką prywatności.

✓ Rozumiem