Na pograniczu piśmiennictwa i sztuki religijnej: muhiry Tatarów polsko-litewskich
DE EN PL
Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie

Pasaż Wiedzy

Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie

Na pograniczu piśmiennictwa i sztuki religijnej: muhiry Tatarów polsko-litewskich Andrzej Drozd
Muhir z Bohonik
Minibar - kazalnica

Muhir to w kulturze Tatarów polsko-litewskich ozdobna plansza, ewentualnie też tkanina z inskrypcją bądź przedstawieniem – symbolicznym albo realistycznym – przedmiotu, budowli lub miejsca, którym w systemie wierzeń Tatarów nadawano szczególną wartość, zwykle sakralną albo magiczną. Muhiry przejęły w tatarskiej kulturze religijnej i materialnej – respektującej ogólnomuzułmański (a ściślej sunnicki) zakaz przedstawień figuratywnych – rolę podobną do religijnego malarstwa u chrześcijan: tak jak „święte obrazki”, dekorowały one wnętrza domów i świątyń, będąc przy tym wyrazem pobożności ich posiadaczy i autorów. Oprócz tego miały zadania magiczne: chroniły domostwa i mieszkańców przed nieszczęściami.

Nazwa muhir – tak jak szereg innych terminów związanych z kulturą polsko-litewskich Tatarów – jest orientalną pożyczką o specyficznej, niepowtarzającej się u innych ludów muzułmańskich semantyce. Pochodzi od tur. mühür < ar. muhr – ‘pieczęć’. Wyrazem tym wśród wyznawców islamu – oprócz właściwego znaczenia (tj. pieczęć – inaczej też ar. ẖātam) – określano figurę magiczną złożoną z zestawów formuł i liter wpisanych w formę geometryczną, zazwyczaj okrąg. Przypisywanie magicznej wartości takim figurom miało podłoże w tradycji, według której prorok Muhammad nosił pomiędzy łopatkami znamię proroctwa – właśnie ową „pieczęć” (ar. muhr an-nubuwwat) – umieszczone w dzieciństwie przez aniołów. Muzułmańskie wierzenia łączyły magiczne figury-pieczęcie także z innymi osobami. Najbardziej rozpowszechniona, nawet jako motyw zdobniczy, była pieczęć Salomona.

W niektórych polskotatarskich chamaiłach i kitabach można natrafić na wzory pieczęci tego rodzaju przypisanych kalifom sprawiedliwym – Abu Bakrowi, Omarowi, Osmanowi, Alemu i oczywiście Muhammadowi. Najczęściej jednak spotyka się w chamaiłach Pieczęcie Muchamed Proroka w postaci wyłącznie tekstowej, jako zestawy powtarzających się formuł modlitewnych, inwokacji, wyrazów i liter – bez wkomponowania ich w koło lub inną figurę. Towarzyszą im komentarze (wykłady) podobne do tych, jakie znajdują się przy zwykłych modlitwach dua.


Cały tekst wraz z ilustracjami został opublikowany w „Katalogu zabytków tatarskich”, tom III: Andrzej Drozd, Marek M. Dziekan, Tadeusz Majda, „Piśmiennictwo i muhiry Tatarów polsko-litewskich”, Warszawa 2000, dostępny tutaj.

Informujemy, iż w celu optymalizacji treści dostępnych na naszej stronie internetowej oraz dostosowania ich do Państwa indywidualnych potrzeb korzystamy z informacji zapisanych za pomocą plików cookies na urządzeniach końcowych Użytkowników. Pliki cookies mogą Państwo kontrolować za pomocą ustawień swojej przeglądarki internetowej. Dalsze korzystanie z naszej strony internetowej, bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej oznacza, iż akceptują Państwo stosowanie plików cookies. Potwierdzam, że aktualne ustawienia mojej przeglądarki są zgodne z moimi preferencjami w zakresie stosowania plików cookies. Celem uzyskania pełnej wiedzy i komfortu w odniesieniu do używania przez nas plików cookies prosimy o zapoznanie się z naszą Polityką prywatności.

✓ Rozumiem