PL EN
Unia Europejska
Unia Europejska
WCAG 2.1 nieslyszacy
PL EN
Unia Europejska
Unia Europejska

„Portret młodej kobiety z łańcuchem w kształcie skorpiona” Giovanniego Antonia Boltraffia – wyjątkowe leonardianum z kolekcji Potockich z Zatora i Jabłonny

portret młodej kobiety.jpg

W 1952 r. w „Biuletynie Historii Sztuki” ukazał się artykuł Jana Białostockiego (1921-1988) na temat Warszawskich „Leonardianów”[1], nawiązujący do wystawy Leonardowskiej, która odbyła się w Muzeum Narodowym w Warszawie w czerwcu-lipcu 1952 r.[2] Białostocki uznał „wywiezienie za granicę świetnego portretu kobiecego, który znajdował się w zbiorach Potockich, dawniej w Zatorze, potem w Jabłonnie”, a przed II wojną światową w Warszawie, za uszczuplenie grupy warszawskich „Leonardianów” i znaczną stratę dla polskiej kultury, ponieważ „obraz ten odznaczał się wysokim poziomem artystycznym”[3]. Mowa o Portrecie młodej kobiety z łańcuchem w kształcie skorpiona (ok. 1490-1505, technika olejna, deska z drzewa owocowego, 53,7 x 43,8 cm; Samuel H. Kress Foundation - dar), przypisywanym Giovanniemu Antoniowi Boltraffiowi (1467-1516), obecnie w zbiorach Columbia Museum of Art (Columbia, SC).

Proweniencja obrazu, znana tylko w pewnym stopniu, jest więcej niż ciekawa. Dzieło pochodzi z kolekcji rodziny hrabiów Potockich w Zatorze i w Jabłonnie. W pałacu w Zatorze[4] tytułowy Portret młodej kobiety oglądał Emil Schaeffer (1874-1944), austriacki historyk sztuki, publicysta i dramaturg. „Nieznany obraz Boltraffia”, który dzięki uprzejmości pana domu mógł podziwiać w salonie na parterze zatorskiego zamku, tak urzekł Schaeffera, że poświęcił mu kilkustronicowy artykuł, opublikowany na łamach „Beiblatt für Denkmalpflege” w 1909 r.[5].

Opis dzieła, zachowany w inwentarzu spadkowym sporządzonym po śmierci Augusta Adama Potockiego (1847-1905), właściciela Jabłonny i Zatora, świadczy o tym, że w połowie pierwszego dziesięciolecia XX w. zdawano sobie sprawę z jego oryginalności, a także wartości[6]. Właściciele podnosili ją, akcentując w przekazie tradycji rodzinnej, że obraz posiada „cechę pędzla” Leonarda da Vinci[7].

Ponad stulecie później atrybucja Emila Schaeffera jest nadal aktualna. Potwierdziły ją dokładne badania konserwatorskie, przeprowadzone przez Columbia Museum of Art, w którego zbiorach obraz znajduje się od 1961 r.[8] Giovanni Antonio Boltraffio (lub Beltraffio) urodził się w arystokratycznej rodzinie osiadłej w Mediolanie. W 1491 r. Leonardo da Vinci odnotował obecność w swojej pracowni „Gian Antonia”, który jest identyfikowany z dwudziestoczteroletnim wówczas Boltraffiem[9].

Bez wątpienia więcej wiemy o artyście, niż o portretowanej damie, której tożsamości nie udało się rozpoznać[10]. Nie wiadomo, czy łańcuch w kształcie skorpiona, oplatający gors jej sukni, odnosi się do jej znaku zodiaku, herbu, jakim pieczętowała się rodzina, czy może oznacza coś zupełnie innego. Dzisiaj nadal podkreśla się enigmatyczność tego wizerunku, budzącą uzasadnione skojarzenia z jednym z najsłynniejszych obrazów świata: Portretem Lisy Gherardini, żony Francesca del Giocondo Leonarda da Vinci, zwanym Moną Lisą lub Giocondą (ok. 1503-19, drewno, 77 x 53 cm; Musée du Louvre, Paryż, INV. 779[11]).

Według informacji Jana Białostockiego, portret został wywieziony z Polski „na życzenie właścicieli” w okresie II wojny światowej (1940) do Włoch[12]. Syn Augusta Adama Potockiego, Maurycy Stanisław Potocki (1894-1949), sprzedał obraz rodzinie książąt Contini Bonacossi we Florencji[13]. W 1948 r. dzieło pozyskała do swojej kolekcji Fundacja Samuela H. Kressa (nr inw. K.1558), znana z tego, że pomiędzy 1929 (rok założenia) a 1961 r. (dar dla Columbia Museum of Art.: Portret młodej kobiety z łańcuchem w kształcie skorpiona), poczyniła donacje dziesiątkom muzeów w Stanach Zjednoczonych[14].

Więcej na temat Portretu damy z łańcuchem w kształcie skorpiona w katalogu wystawy Leonardiana w kolekcjach polskich w Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie[15].



[1] J. Białostocki, Warszawskie „Leonardiana”, „Biuletyn Historii Sztuki”, t. 14, nr 3, 1952, online: https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/bhs1952/0201 (dostęp: 14.05.2020).
[2] Zob. Wystawa Leonardowska w Muzeum Narodowym w Warszawie w 1952 r. [artykuł w przygotowaniu.]
[3] J. Białostocki, Warszawskie …, op. cit., s. 3.
[4] Obecnie województwo małopolskie.
[5] E. Schaeffer, Ein unbekanntes Bildnis von Boltraffio, „Beiblatt für Denkmalpflege”, z. 3-4, 1909, online: https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/kjbzk1909_beibl/0109 (dostęp: 14.05.2020), s. 169-172.
[6] Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Archiwum Potockich z Jabłonny, sygn. 5, Częściowy odpis inwentarza spadku po ś.p. Auguście hr. Potockim, rkps. Zob. także katalog towarzyszący wystawie: A. Woźniak-Wieczorek, ‘Leonardiana’ w kolekcjach dzieł sztuki polskich rodzin w XIX wieku, s. 102-103; https://www.wilanow-palac.pl/leonardiana_w_kolekcjach_polskich.html (dostęp: 18.05.2020).
[7] Brzmienie w oryginalnym zapisie: „cechę pendzla”. Ibidem, s. 101-102.
[8] Ch. R. Mack, European Art in the Columbia Museum of Art. Including The Samuel H. Kress Collection, t. 1: The Thirteenth through the Sixteenth Century, University of South Carolina Press, 2009, s. 135.
[9] https://www.nga.gov/collection/artist-info.976.html (dostęp: 15.05.2020).
[10] https://www.columbiamuseum.org/collection-highlights/portrait-young-woman-scorpion-chain (dostęp: 15.05.2020).
[11] https://www.louvre.fr/en/oeuvre-notices/mona-lisa-portrait-lisa-gherardini-wife-francesco-del-giocondo (dostęp: 15.05.2020).
[12] J. Białostocki, Warszawskie …, op. cit., s. 3.
[13] Kolekcja Contini Bonacossi stanowi dzisiaj część zbiorów florenckiej Gallerii Uffizi. Na ten temat zob. na przykład: https://www.uffizi.it/en/events/contini-bonacossi-collection-on-view-again-in-newly-inaugurated-premises-at-the-uffizi (dostęp: 15.05.2020).
[14] http://www.kressfoundation.org/collection/repositorymap.aspx?id=72 (dostęp: 15.05.2020).
[15] https://www.wilanow-palac.pl/leonardiana_w_kolekcjach_polskich.html (dostęp: 14.05.2020).

Podziel się:
Wykop Facebook
2020-05-22
św. Jan Chrzciciel - Leonardiana.jpg

Bernardino Luini, Andrea del Sarto i zaginiony „Święty Jan Chrzciciel z barankiem” z kolekcji wilanowskiej (artykuł)

Około 1525 r. Bernardino Luini (ok. 1480-1532), jeden z najzdolniejszych uczniów Leonarda da Vinci (1452-1519) w Mediolanie, namalował w technice …

Poz. kat. 38 - Modestia et Vanitas, Giovanni Volpato (173233-1803), według Bernardina Luiniego, Modestia et Vanitas, wyd. Rzym, 1773, miedzioryt, akwaforta, papier czerpany, montaż królewski, 216 mm x 238 mm, 715 mm x.jpg

„Modestia et Vanitas” Giovanniego Volpato wg Bernardina Luiniego (artykuł)

Przedstawienie znane pod różnymi tytułami: „Skromność i Próżność” (łac. Modestia et Vanitas), „Święta Marta i święta Maria Magdalena”, „Nawrócenie świętej …

Bernardino Luini (ok. 1480/82 - ok. 1532) – przypisywany, Madonna z Dzieciątkiem, ok. 1515-1520, spoiwo olejne, deska topolowa, 74 cm x 56 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie (nr inw. M.Ob.624 MNW), fot. Krzysztof Wilczyński

„Madonna z Dzieciątkiem” Bernardina Luiniego (artykuł)

Obraz „Madonna z Dzieciątkiem” przypisywany Bernardinowi Luiniemu pochodzi z historycznej kolekcji księcia Konstantego Adama Czartoryskiego (1774–1860) z pałacu w Weinhaus …

leonardiana - .jpg

Zaginione ‘leonardiana’ z kolekcji wilanowskiej. Część II: „Głowy apostołów z Ostatniej Wieczerzy” Leonarda da Vinci (artykuł)

Wśród obiektów zaginionych po II wojnie światowej ze zbiorów wilanowskich znajdują się rysunki (kartony) Głów apostołów z Ostatniej Wieczerzy Leonarda …

Giorlamo Mantelli Studium.jpg

Korespondencja Leonardiańskich wzorców. Z wystawy „Leonardiana w kolekcjach polskich” w Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie (artykuł)

Rycina Girolama Mantellego (przed 1785-1793?), przedstawiająca studium pochylonej kobiecej głowy (il.1), została wykonana według rysunku, który dawniej uchodził za dzieło …

Poz. kat. 28 - Św. Katarzyna Aleksandryjska.jpg

„Święta Katarzyna Aleksandryjska” Friedricha Theodora Michaela Johna (artykuł)

Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie przygotowało wystawę „Leonardiana w kolekcjach polskich”, która jest dostępna dla publiczności do 15 …

_O1J0020.jpg

„Wizerunki zniekształcone” Francesca Melziego i Václava Hollara według Leonarda da Vinci (artykuł)

W 1650 r. Wenceslaus Hollar (w innym brzmieniu: Václav Hollar; 1607-1677), rytownik czeskiego pochodzenia (urodził się w Pradze), opublikował odwzorowanie …

roczmuzwarsz1957_0753.jpg

Wystawa „leonardowska” w Muzeum Narodowym w Warszawie w 1952 r. (przypomnienie) (artykuł)

Minęło prawie sześćdziesiąt osiem lat od otwarcia wystawy leonardowskiej w Muzeum Narodowym w Warszawie (tytuł: „Leonardo da Vinci”; czerwiec-lipiec 1952 …

madonna z dzieciątkiem.jpg

Zaginione leonardiana z kolekcji wilanowskiej. Część I: „Święta Maria Magdalena” i „Madonna z Dzieciątkiem i świętym Janem” według Bernardina Luiniego (ok. 1480-1532) (artykuł)

Portret Artemizji z kolekcji hrabiego Franciszka Potockiego (1788-1853), prawdopodobnie kopia obrazu Maria Magdalena Giampietrina (właśc. Giovanni Pedrini lub Giovanni Pietro …

Maria Magdalena.jpg

Co łączy „Świętą Marię Magdalenę Giampietrina”, „Chrystusa wśród doktorów” Bernardina Luiniego i „Portret Artemizji” z kolekcji hrabiego Franciszka Potockiego? (artykuł)

W 2010 r. dom aukcyjny Christie’s w Nowym Yorku wystawił na sprzedaż obraz olejny na desce Maria Magdalena przypisywany Giampietrinowi …

dzieciątko błogosławiące.jpg

„Dzieciątko błogosławiące" z kręgu Lorenza di Credi (ok. 1500) (artykuł)

Worcester Art Museum (Worcester, USA) posiada w swoich zbiorach obraz zatytułowany Cud Świętego Donata z Arezzo (technika olejna, deska; Theodore T. and Mary G. Ellis Collection, 1940.29 )[1], przypisywany Leonardo da Vinci i Lorenzo di Credi (właśc. Lorenzo d’Andrea d’Oderigo; ok. 1456/58/60-1536/37?), który kształcił się w tej samej, co Mistrz, pracowni Andrei del Verrocchia (właśc. Andrea di Michele di Francesco Cione; 1435-1488).

Chrystus wsród doktorów.jpg

„Chrystus wśród doktorów” Bernardina Luiniego (?) (artykuł)

Na wystawie Leonardiana w kolekcjach polskich w Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie prezentujemy zagadkowy i wyjątkowy w polskich …

Il. 1-2 Archiwum Narodowe w Krakowie, Archiwum Potockich z Krzeszowic, sygn. AKPot. 2851. Fragment serii opisów „Obrazów Galleryi Willanowskiey” dotyczący obrazu Zbawiciel trzymający w ręku Kulę Ziemską, s. 69-70, rkps.

Portrety Joanny Aragońskiej a wilanowski „Salvator Mundi” (artykuł)

Prezentowany na wystawie Leonardiana w kolekcjach polskich obraz Zbawca Świata (Salvator Mundi; nr inw. Wil.1016) był dawniej kojarzony poprzez formalne …

Biuletyn Informacji Publicznej Biuletyn Informacji Publicznej

Muzeum w Internecie

Partnerzy

Sponsorzy

Idea & Design
Copyright © Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie

Informujemy, iż w celu optymalizacji treści dostępnych na naszej stronie internetowej oraz dostosowania ich do Państwa indywidualnych potrzeb korzystamy z informacji zapisanych za pomocą plików cookies na urządzeniach końcowych Użytkowników. Pliki cookies mogą Państwo kontrolować za pomocą ustawień swojej przeglądarki internetowej. Dalsze korzystanie z naszej strony internetowej, bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej oznacza, iż akceptują Państwo stosowanie plików cookies. Potwierdzam, że aktualne ustawienia mojej przeglądarki są zgodne z moimi preferencjami w zakresie stosowania plików cookie. Celem uzyskania pełnej wiedzy i komfortu w odniesieniu do używania przez nas plików cookies prosimy o zapoznanie się z naszą Polityką prywatności.

✓ Rozumiem