PL EN
Unia Europejska
Unia Europejska
WCAG 2.1 nieslyszacy
PL EN
Unia Europejska
Unia Europejska

Portrety Joanny Aragońskiej a wilanowski „Salvator Mundi”

Il. 1-2 Archiwum Narodowe w Krakowie, Archiwum Potockich z Krzeszowic, sygn. AKPot. 2851. Fragment serii opisów „Obrazów Galleryi Willanowskiey” dotyczący obrazu Zbawiciel trzymający w ręku Kulę Ziemską, s. 69-70, rkps.

Prezentowany na wystawie Leonardiana w kolekcjach polskich obraz Zbawca Świata (Salvator Mundi; nr inw. Wil.1016) był dawniej kojarzony poprzez formalne podobieństwo z jednym z licznych zachowanych portretów królowej Joanny Aragońskiej (Giovanny d’Aragony; 1502-1577). Powstały one z inspiracji słynnym dziełem pędzla Rafaela (1483-1520) i Giulia Romana (1490-1546), dzisiaj uznawanym za Portret Doñy Isabel de Requesens, wice-królowej Neapolu (1518, drewno przeniesione na płótno w XVIII w., 120 x 95 cm; w zbiorach Muzeum Luwru w Paryżu; nr inw. 612). 

Według anonimowego podróżnika, który w 1829 r. odwiedził pałac księcia Konstantego Adama Czartoryskiego (1774-1860) w Międzyrzecu Podlaskim i obejrzał zgromadzone tam obrazy, między innymi kopię Portretu Joanny Aragońskiej przypisywaną Innocenzowi da Imoli (właśc. Innocenzo Francucci; ok. 1490-ok. 1545, obecne miejsce przechowywania obrazu jest nieznane (prawdopodobnie własność prywatna)) „naypiérwszy” portret Joanny Aragońskiej został namalowany przez Leonarda da Vinci[1]. Podobno znajdował się w Hiszpanii, „gdzie zaginął”. „Jéy portretów nie ma więcéy nad pięć lub sześć. Jeden iest w Luwrze, drugi w Przeworsku u Xięcia Henryka Lubomirskiego, trzeci u Frzeża w Wiedniu, a czwarty u Lorda Spencer w Anglii”, wylicza autor. Przy okazji błędnie utożsamia ze sobą dwie królowe Joanny Neapolitańskie: żyjącą w XVI w. córkę Ferdynanda księcia Montalto i Joannę I Neapolitańską (1326-1382), sławną „swego wieku” piękność, której zarzucano „zamordowanie małżonka”. Zdaniem niektórych historyków, królowa Neapolu Joanna I podżegała do zabójstwa swojego pierwszego męża, księcia Andrzeja z węgierskiego rodu Andegawenów, w wyniku spisku zawiązanego w 1345 r. Później wyszła za mąż jeszcze trzykrotnie: za księcia Tarentu Ludwika, za księcia Majorki Jakuba IV oraz za księcia Brunszwiku Otta.

Prawdopodobnie wspomniany obraz „przeworski” jest tożsamy z kopią Portretu Joanny Aragońskiej ze zbiorów Cecylii z hrabiów Zamoyskich księżnej Lubomirskiej (1831-1904) w Krakowie, przypisywaną w 1840 r. Giuliowi Romanowi[2]. Prezentowana na Wystawie obrazów dawnych mistrzów w Sukiennicach w Krakowie w 1882 r., była wówczas uznawana za kopię „dawną”, („prawie że”) współczesną tego obrazu, jedną z wielu, które – jak sądzi Marian Sokołowski (1839-1911) - „w znacznej ilości egzemplarzy rozeszły się po świecie i dochowały w rozmaitych europejskich galeryach”[3]. Świadomość zjawiska „rozmnożenia się” kopii portretów Joanny Aragońskiej wcześnie zakiełkowała wśród europejskich znawców. Zdaniem Sokołowskiego, kopia pochodząca z kolekcji rodziny Lubomirskich z Przeworska wyszła spod „niderlandzkiego pędzla”, o czym należy wnioskować na podstawie „chłodnych” cech kolorytu. Niektóre szczegóły oryginalnej kompozycji pominięto. 

Co ciekawe, rok przed opublikowaniem anonimowego Listu, Karl Wilhelm Wach (1787-1845) namalował - w zgodzie z duchem epoki - Portret hrabiny Anny Raczyńskiej w tak zwanym kostiumie historyzującym „à la Raphael”, wzorowanym na kostiumie Rafaelowskiej Joanny Neapolitańskiej (1827, technika olejna na płótnie, 125 x 125 cm; w zbiorach Fundacji im. Raczyńskich przy Muzeum Narodowym w Poznaniu, nr inw. MNP FR 532). Kolejnym odbiciem swoistej dziewiętnastowiecznej mody na malowanie portretów Joanny Aragońskiej jest kopia wersji obrazu z kolekcji książąt Doria Pamphilj wykonana przez Amosa Cassioliego (1832-1891), którą Adolf Friedrich von Schack nabył około 1869 r. (technika olejna na płótnie, 108,4 x 84,7 cm; Bayerische Staatsgemäldesammlungen – Neue Pinakothek München, nr inw. 11499). To tylko kilka rozpoznanych portretów Joanny Aragońskiej. Ile jest ich wszystkich w zbiorach publicznych i prywatnych na świecie - tego chyba jeszcze nikt nie zliczył. 

W połowie lat trzydziestych XIX w. w katalogu obrazów, które złożyły się na kolekcję arcybiskupa Tarentu Giuseppe Capecelatra (1744-1836), pojawia się wzmianka o jeszcze jednej kopii Portretu Giovanny I królowej Neapolu, namalowanej przez Domenica Carellego i będącej w posiadaniu Eugénie-Hortense de Beauharnais, ekskrólowej Holandii (1783-1837)[4]. W owym czasie w środowisku twórców katalogu panowało przekonanie, że istnieją przynajmniej cztery portrety, którym można przydać miana „oryginałów”: jeden w pałacu książąt Doria w Rzymie (obecnie Collezione Doria Pamphilj; 1518-1525, technika olejna, deska z drzewa topoli białej; 125,7 x 99 cm), drugi w zbiorach Luwru, trzeci - niedawno przewieziony z Wiednia do Leipsic i czwarty, należący do Hortense, o którym mówiono, że stanowił obiekt pożądania króla Prus. 

Właściciel Wilanowa Stanisław Kostka Potocki (1755-1821) zachowywał mniemanie, że „Portret Królowey Johanny Neapolitańskiey w Rzymie w Zbiorze Kolonnow jest „oryginałem” pędzla samego Mistrza”[5]. Pozostaje do rozstrzygnięcia na dalszym etapie poszukiwań proweniencyjnych, czy Potocki mógł identyfikować obraz z kolekcji rodziny Colonna z obrazem z kolekcji księcia Doria. Zaliczał go ponadto do wizerunków „wielkiey prawdy” i najstaranniejszego wykończenia.

Co portrety Joanny Aragońskiej mają wspólnego z wilanowskim Salvatorem Mundi, nabytym przez Stanisława Kostkę Potockiego, i wystawą w Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie? W zespole Archiwum Potockich z Krzeszowic przechowywanym w Oddziale I (na Wawelu) Archiwum Narodowego w Krakowie, znajduje się rękopis zawierający opis obrazu Zbawiciel trzymający w ręku Kulę Ziemską z „Galleryi Willanowskiey” (sygn. AKPot. 2851). Autor rękopisu archiwalnego radzi, aby w procesie rozstrzygania o autorstwie obrazu Salvator Mundi podeprzeć się porównaniem go do innych dzieł malarzy z kręgu Leonarda da Vinci: Portretu Królowej Joanny z kolekcji księcia Doria w Rzymie i Świętej Rodziny z Galerii Petersburskiej (Ermitażu):

 „Czyli ten obraz Samemu Leonardowi, czyli tez nadzwyczajnemu nasladowcy Jego Stylu i Ducha Bernardowi Luini przypisać nalezy, mozna by roztzygnąć, porównywuiąc te dzieło z Portretem Królowej Johanny u Xięcia Doria w Rzymie znaiduiącej i Rodziny S. w Galeryi Petersburskiej [Eremitażu – dopisek powyżej; A. W.]. Obydwa te Obrazy pewnej Originalnosći tego Leonarda są malowane w tym samym stylu iak Zbawiciela”.

Wystawą Leonardiana w kolekcjach polskich Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie inauguruje cykl  pod tytułem Co jest czym: oryginał, replika, kopia, w który wpisuje się zarówno tajemniczy obraz Zbawca Świata, jak i wszystkie wersje portretu królowej Joanny Aragońskiej, te znane i jeszcze nie(ro)z(poz)nane.


Więcej o wystawie „Leonardiana w kolekcjach polskich” tutaj.

Mecenas wystawy:


logo mazurkas travel


[1] N. N., Obrazy zbioru JO. Xięcia KONSTANTEGO CZARTORYSKIEGO w Międzyrzecu Podlaskim (List z dnia 2 Września 1829), „Pamiętnik Warszawski Umiejętności Czystych i Stosowanych”, T. III, Warszawa [w Drukarni A. Gałęzowskiego] 1829, online: http://ebuw.uw.edu.pl/dlibra/doccontent?id=20283&from=FBC (dostęp: 29.06.2019), s. 242
[2] Lwowska Nauk. Bibl. im. W. Stefanyka NAN Ukrainy, zesp. (fond) 64, Archiwum Lubomirskich z Przeworska, T. Bauman, Inwentarz Obrazów olejnych, Miniatur i Zbrojowni znayduiących się w Pałacu JOO Xięcia Henryka Lubomirskiego w Przeworsku spisany w roku 1840, rkps., odnotowany pod numerem porządkowym 83, obecne miejsce przechowywania obrazu nie jest znane.
[3] M. Sokołowski, Wystawa obrazów dawnych mistrzów urządzona na rzecz Towarzystwa Dobroczynności w Sukiennicach krakowskich w marcu 1882 r., Kraków 1882, online: http://www.mbc.malopolska.pl/dlibra/docmetadata?id=17197&from=publication (dostęp: 25.11.2018),  s. 48, 50
[4] Catalogue of the pictures, whichformed the collection of Joseph CapeceLatro, ancientArchbishop of Taranto, &c. in the Kingdom of Naples: nowexhibited in the New-York Dispensary, in White Street, for the benefit of that charitable institution, New York, October, 1835, online: https://play.google.com/books/reader?id=buYDAAAAYAAJ&hl=pl&pg=GBS.PP4 (dostęp: 28.10.2019), s. 15
[5] Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Archiwum Publiczne Potockich, sygn. 257, O sztuce u dzisiejszych … Brouillon korektura … biografii Sztycharzów i Malarzów, [przed 1821], s. 246


Podziel się:
Wykop Facebook
2019-11-05
Poz. kat. 38 - Modestia et Vanitas, Giovanni Volpato (173233-1803), według Bernardina Luiniego, Modestia et Vanitas, wyd. Rzym, 1773, miedzioryt, akwaforta, papier czerpany, montaż królewski, 216 mm x 238 mm, 715 mm x.jpg

„Modestia et Vanitas” Giovanniego Volpato wg Bernardina Luiniego (artykuł)

Przedstawienie znane pod różnymi tytułami: „Skromność i Próżność” (łac. Modestia et Vanitas), „Święta Marta i święta Maria Magdalena”, „Nawrócenie świętej …

roczmuzwarsz1957_0753.jpg

Wystawa „leonardowska” w Muzeum Narodowym w Warszawie w 1952 r. (przypomnienie) (artykuł)

Minęło prawie sześćdziesiąt osiem lat od otwarcia wystawy leonardowskiej w Muzeum Narodowym w Warszawie (tytuł: „Leonardo da Vinci”; czerwiec-lipiec 1952 …

św. Jan Chrzciciel - Leonardiana.jpg

Bernardino Luini, Andrea del Sarto i zaginiony „Święty Jan Chrzciciel z barankiem” z kolekcji wilanowskiej (artykuł)

Około 1525 r. Bernardino Luini (ok. 1480-1532), jeden z najzdolniejszych uczniów Leonarda da Vinci (1452-1519) w Mediolanie, namalował w technice …

madonna z dzieciątkiem.jpg

Zaginione leonardiana z kolekcji wilanowskiej. Część I: „Święta Maria Magdalena” i „Madonna z Dzieciątkiem i świętym Janem” według Bernardina Luiniego (ok. 1480-1532) (artykuł)

Portret Artemizji z kolekcji hrabiego Franciszka Potockiego (1788-1853), prawdopodobnie kopia obrazu Maria Magdalena Giampietrina (właśc. Giovanni Pedrini lub Giovanni Pietro …

Poz. kat. 28 - Św. Katarzyna Aleksandryjska.jpg

„Święta Katarzyna Aleksandryjska” Friedricha Theodora Michaela Johna (artykuł)

Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie przygotowało wystawę „Leonardiana w kolekcjach polskich”, która jest dostępna dla publiczności do 15 …

Bernardino Luini (ok. 1480/82 - ok. 1532) – przypisywany, Madonna z Dzieciątkiem, ok. 1515-1520, spoiwo olejne, deska topolowa, 74 cm x 56 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie (nr inw. M.Ob.624 MNW), fot. Krzysztof Wilczyński

„Madonna z Dzieciątkiem” Bernardina Luiniego (artykuł)

Obraz „Madonna z Dzieciątkiem” przypisywany Bernardinowi Luiniemu pochodzi z historycznej kolekcji księcia Konstantego Adama Czartoryskiego (1774–1860) z pałacu w Weinhaus …

Giorlamo Mantelli Studium.jpg

Korespondencja Leonardiańskich wzorców. Z wystawy „Leonardiana w kolekcjach polskich” w Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie (artykuł)

Rycina Girolama Mantellego (przed 1785-1793?), przedstawiająca studium pochylonej kobiecej głowy (il.1), została wykonana według rysunku, który dawniej uchodził za dzieło …

C47880 Salvator Mundi WWW.jpg

Wystawa „Leonardiana w kolekcjach polskich” (aktualność)

Tematem wystawy są inspiracje twórczością Leonarda da Vinci. Prezentujemy niezwykły obraz „Salvator Mundi” („Zbawca Świata”) oraz blisko czterdzieści innych dzieł sztuki – obrazów, rysunków i grafik z kolekcji wilanowskiej i innych muzeów. To pierwsza wystawa z cyklu „Co jest czym: oryginał, replika, kopia”. Mecenas wystawy: Mazurkas Travel. Wystawie towarzyszy program edukacyjny.

luini amorek.jpg

Nie tylko książę Adam Jerzy Czartoryski? Leonardiana – fascynacje kolekcjonerskie w Polsce (artykuł)

Na wystawie „Leonardiana w kolekcjach polskich” prezentujemy dzieła pochodzące m.in. z kolekcji najznaczniejszych polskich rodzin książęcych i hrabiowskich: Czartoryskich, Lubomirskich, …

Maria Magdalena.jpg

Co łączy „Świętą Marię Magdalenę Giampietrina”, „Chrystusa wśród doktorów” Bernardina Luiniego i „Portret Artemizji” z kolekcji hrabiego Franciszka Potockiego? (artykuł)

W 2010 r. dom aukcyjny Christie’s w Nowym Yorku wystawił na sprzedaż obraz olejny na desce Maria Magdalena przypisywany Giampietrinowi …

dzieciątko błogosławiące.jpg

„Dzieciątko błogosławiące" z kręgu Lorenza di Credi (ok. 1500) (artykuł)

Worcester Art Museum (Worcester, USA) posiada w swoich zbiorach obraz zatytułowany Cud Świętego Donata z Arezzo (technika olejna, deska; Theodore T. and Mary G. Ellis Collection, 1940.29 )[1], przypisywany Leonardo da Vinci i Lorenzo di Credi (właśc. Lorenzo d’Andrea d’Oderigo; ok. 1456/58/60-1536/37?), który kształcił się w tej samej, co Mistrz, pracowni Andrei del Verrocchia (właśc. Andrea di Michele di Francesco Cione; 1435-1488).

leonardiana - .jpg

Zaginione ‘leonardiana’ z kolekcji wilanowskiej. Część II: „Głowy apostołów z Ostatniej Wieczerzy” Leonarda da Vinci (artykuł)

Wśród obiektów zaginionych po II wojnie światowej ze zbiorów wilanowskich znajdują się rysunki (kartony) Głów apostołów z Ostatniej Wieczerzy Leonarda …

Chrystus wsród doktorów.jpg

„Chrystus wśród doktorów” Bernardina Luiniego (?) (artykuł)

Na wystawie Leonardiana w kolekcjach polskich w Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie prezentujemy zagadkowy i wyjątkowy w polskich …

portret młodej kobiety.jpg

„Portret młodej kobiety z łańcuchem w kształcie skorpiona” Giovanniego Antonia Boltraffia – wyjątkowe leonardianum z kolekcji Potockich z Zatora i Jabłonny (artykuł)

W 1952 r. w „Biuletynie Historii Sztuki” ukazał się artykuł Jana Białostockiego (1921-1988) na temat Warszawskich „Leonardianów”[1], nawiązujący do wystawy …

_O1J0020.jpg

„Wizerunki zniekształcone” Francesca Melziego i Václava Hollara według Leonarda da Vinci (artykuł)

W 1650 r. Wenceslaus Hollar (w innym brzmieniu: Václav Hollar; 1607-1677), rytownik czeskiego pochodzenia (urodził się w Pradze), opublikował odwzorowanie …

Biuletyn Informacji Publicznej Biuletyn Informacji Publicznej

Muzeum w Internecie

Partnerzy

Sponsorzy

Idea & Design
Copyright © Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie

Informujemy, iż w celu optymalizacji treści dostępnych na naszej stronie internetowej oraz dostosowania ich do Państwa indywidualnych potrzeb korzystamy z informacji zapisanych za pomocą plików cookies na urządzeniach końcowych Użytkowników. Pliki cookies mogą Państwo kontrolować za pomocą ustawień swojej przeglądarki internetowej. Dalsze korzystanie z naszej strony internetowej, bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej oznacza, iż akceptują Państwo stosowanie plików cookies. Potwierdzam, że aktualne ustawienia mojej przeglądarki są zgodne z moimi preferencjami w zakresie stosowania plików cookie. Celem uzyskania pełnej wiedzy i komfortu w odniesieniu do używania przez nas plików cookies prosimy o zapoznanie się z naszą Polityką prywatności.

✓ Rozumiem