Przywileje szlachty polskiej w średniowieczu
DE EN PL WCAG 2.1
Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie

Pasaż Wiedzy

Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie

Przywileje szlachty polskiej w średniowieczu Wojciech Kalwat
44_królowa jadwiga, lilia wawelu_maly.jpg

Specyficzny ustrój Rzeczpospolitej szlacheckiej był w dużej mierze wynikiem wyjątkowej pozycji szlachty, która potrafiła wymóc ma królu szereg przywilejów. Powodowało to coraz większe osłabianie władzy monarszej i jednoczesny wzrost pozycji stanu szlacheckiego. Z czasem stan ten przekształcił się w naród polityczny, który posiadał wyłączne prawo decydowania o losach państwa. Źródeł pozycji polskiej szlachty należy szukać jeszcze w średniowieczu, kiedy to władcy Polski chcąc zapewnić sobie poparcie planów politycznych, wydawali przywileje. W epoce nowożytnej nie uległy one dezaktualizacji, ale legły u podstaw demokracji szlacheckiej.

Pierwszym generalnym przywilejem dla szlachty był przywilej w Koszycach (1374), wprowadzający wolność podatkową szlachty. Zwalniał on szlachtę od podatków, z wyjątkiem 2 groszy z łana chłopskiego. Kolejne przywileje: czerwiński (1422), warcki (1423), gwarantowały ograniczenie samowoli królewskiej w zakresie wymiaru sprawiedliwości, a podstawą kary musiał być wyrok sądowy. W przywilejach jedleńskim (1430) i krakowskim (1433) uległa wzmocnieniu pozycja szlachcica, który uzyskał zapewnienie, że nie zostanie uwięziony ani ukarany bez prawomocnego orzeczenia sądu. W przywilejach cerekwicko-nieszawskich (1454) zabroniono władcy zwoływania pospolitego ruszenia, nakładania podatków oraz wydawania nowych praw bez zgody sejmików ziemskich.

Informujemy, iż w celu optymalizacji treści dostępnych na naszej stronie internetowej oraz dostosowania ich do Państwa indywidualnych potrzeb korzystamy z informacji zapisanych za pomocą plików cookies na urządzeniach końcowych Użytkowników. Pliki cookies mogą Państwo kontrolować za pomocą ustawień swojej przeglądarki internetowej. Dalsze korzystanie z naszej strony internetowej, bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej oznacza, iż akceptują Państwo stosowanie plików cookies. Potwierdzam, że aktualne ustawienia mojej przeglądarki są zgodne z moimi preferencjami w zakresie stosowania plików cookies. Celem uzyskania pełnej wiedzy i komfortu w odniesieniu do używania przez nas plików cookies prosimy o zapoznanie się z naszą Polityką prywatności.

✓ Rozumiem