Szlichtada do Wilanowa i niezwykłe zdarzenie z udziałem Fryderyka Chopina
DE EN PL WCAG 2.1
Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie

Pasaż Wiedzy

Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie

Szlichtada do Wilanowa i niezwykłe zdarzenie z udziałem Fryderyka Chopina Źródło: fragment rozdziału „Trzy salony” z: Marceli Antoni Szulc: „Fryderyk Chopin i jego utwory muzyczne”, Kraków 1986, s. 251–254

W wilanowskim pałacu bywało wielu znakomitych gości. W jego progach gościł też Fryderyk Chopin, który jako młodzieniec w niezwyczajny sposób zasłużył się Antoniemu Radziwiłłowi. Wydarzenia z jesieni 1825 r. opisał Marceli Antoni Szulc (1818–1898), pierwszy polski monografista kompozytora:

Niezrównany urok płynie z utworów Chopina. Ulega mu każdy, kto kiedy kochał lub cierpiał. Potędze tej rzetelnej namiętności, a tak rzadkiej w świecie, nikt oprzeć się nie zdoła. Falujące tony, niby girlanda kwiatów dzikich a czarownych, przejmują nas dreszczem zachwy­tu; czujemy się słodko wzruszeni i skłonni do badania początków geniuszu. Gdzież się zatem pojawiły najpierwej owe mazury, wal­ce i polonezy, znane ze swych czarownych harmonii, dysonansów i akordów, ochoczych na przemian i rzew­nych?

Antoni Radziwill.jpg

W listopadzie roku 1825 warszawska arystokracja przygotowała szlichtadę, na cześć znakomitego i rzad­kiego gościa, księcia Antoniego Radziwiłła, który w przejeździe do Nieborowa raczył odpocząć kilka dni w sto­licy Polski. Do Wilanowa przybyła rankiem służba księ­cia i wszystko było gotowe na przyjęcie gości; mrokiem szereg sań sunął naprzeciw upragnionego pana.

Skoro noc zapadła, zebrano się w sali jadalnej w Wila­nowie i nikt by w owych powiewnych postaciach z gazy i koronek nie odgadł uczestników szlichtady; gardero­biane godnie spełniły swoje zadanie; zdawało się, że na ten padół spłynęły zastępy czarodziejskich wieszczek. Młoda dama w różowej atłasowej sukni, z wdziękiem czyniąca honory domu, była to hrabina Potocka; obok niej siedział książę Radziwiłł i księżna Czetwertyńska, której majestatyczna postać i bujne włosów sploty przy­wodziły na pamięć piękności Giorgionego. Całe towarzystwo oddychało niewymuszoną wesołością i pogodą.

Kończyła się wieczerza. Wtem hrabina pyta księżnej: „Gdzież jest nasz Fryderyk Chopin? W pokoju dziecinnym widzę tylko syna księżnej”. Księżna skinąwszy z lekka głową: „możeszli przypuścić, (rzecze) mon aimable amie, aby Chopin myślał o wiecze­rzy w pałacu, w którym umarł Sobieski? Ledwie wysiadł z sanek, natychmiast pobiegł na taras zamkowy – i od­tąd już go nie ujrzałam”.

„Twój tedy wychowanek, mościa księżno, szedł moją drogą (rzekł Radziwiłł). I ja, prawie zapominając o chwili posiłku, marzyłem o wielkim bohaterze; wtem jakiś pięk­ny chłopczyna przesunął się koło mnie. Ale któż jest ten szczęśliwy, co umiał zasłużyć na względy pań naszych?”.

„Jeniusz muzyczny, dziecię piętnastoletnie z Żelazowej Woli, towarzysz szkolny mego syna Borysa, do którego przywiązał się całą duszą (odparła księżna). Serce jego bije dla ojczyzny i przyjaźni. Spodziewam się...”.

Przerwał jej mowę wykrzyk księcia Namiestnika. „Przebacz mi księżno, nie chciałem Pań przerazić, ale czuję się jakby nieprzytomnym. Owoż właśnie spostrze­gam, iż poniosłem wielką stratę i zgubiłem drogi klejnot. Oto na tym łańcuchu miałem zawieszoną w fermoirze sylwetkę mego dziecięcia; dziś właśnie jej imieniny, dzień Śtej Elżbiety.

Natychmiast zarządzono najściślejsze poszukiwania. Bla­dy i wzruszony oddalił się książę do swych pokojów. W godzinę później zgromadziło się towarzystwo w sali balowej – co chwila przybywali służący z smutnymi re­lacjami o daremnych poszukiwaniach.

Brakło głównej osoby uroczystości. Gronka osób szepta­ły potajemnie; obawa nieszczęścia, jakby powiew zimne­go wiatru, lodowatym dreszczem wszystkich przenikała. Jakże się tu bawić, nie ubliżając księciu? Niepodobna, a przecież bez tańca nie obejdzie się żadna uroczystość. Ileż to serc biło niespokojnie na wspomnienie upragnio­nego balu; ile planów, ile niespodzianek radosnych miał zniszczyć ten okrutny wypadek!

Wtem nagle rozwierają się podwoje, i piękny młodzie­niaszek piętnastoletni staje w progu salonu. Wysoki, sma­gły, w prostym ciemnym ubraniu, zachwycał szczególnie pięknością konturów głowy. Delikatną twarzyczkę zdobił rumieniec, wielkie wyraziste oczy błyskały płomieniem. „Na tarasie Sobieskiego znalazłem ten medalion (rzekł do hrabiny). Spojrzyj Pani tylko. Portret anioła”. Przy­cisnął sprężynę i spod wieczka złotego błysnęła główka powabnej dziewicy.

„Wielkie szczęście! Wszakżeż to portret Elizy Radzi­wiłłówny; Idź Fryderyku, odnieś ten klejnot księciu” rzek­ła hrabina, widocznie uradowana.

Po tych słowach twarz chłopca bladością się pokryła.

„Nie chcę podziękowań (odparł). Proszę Cię, Pani, ze­chciej mu sama oddać”.

Jeszcze raz wzrokiem na medalion rzuciwszy, złożył skarb swój w ręce opiekunki.

„Usiądź więc do fortepianu, moje dziecię. Z niecierpli­wością na Ciebie czekamy. Teraz już możemy oddać się zabawie”.

Fryderyk Chopin.jpg

Grono dam wieńcem otoczyło Chopina.

„Chodź tu, chodź tu, kochany Chopinie!” prosiły go mę­skie głosy, wabiły ogniste oczy.

W kwadrans później ożyła sala balowa. Chopin grał tańce ulubione, wokoło wirowały dostojnych taneczników pary. Ileż to razy przy odgłosie muzyki Chopina tańczyły arystokratyczne pary w pierwszych salonach Warszawy!

„Palce jego sypią iskry” – mówiono. „Biada jednak, gdy serce to obejmą płomienie. Będzie pożar, którego nikt nie ugasi”. Tymczasem płynęły tony, hulaszcze mazura, butne i ma­jestatyczne poloneza, tęskne walca, a mistrz wzrokiem marzącym spoglądał na tłumy w zabawie pogrążone.

W zgiełku podobnych zabaw zrodziły się owe tańce Chopina; z tej bezdni wrażeń powstały perły muzyczne powszechnie wielbione, na których dźwięk dziwny zachwyt porywał tancerzy. Ileż miłosnych powodzeń zakwitło i zwiędło w oczach Chopina, jak wcześnie i z jak głębokim smutkiem nau­czył się poznawać, że wszystko przechodzi i umiera, a najwcześniej podobno to, co jest najpiękniejszym: Wiosna i Miłość.

Tego wieczora stał przy fortepianie mąż wspaniałej po­staci z oczyma w grającego wlepionymi, które z wyrazem podziwu biegły za ruchem palcy młodego pianisty. Książę Radziwiłł, wielki muzyki znawca i miłośnik, wsłuchiwał się w niezrównaną grę chłopczyka. Z nietajoną radością patrzyła księżna Czetwertyńska w promieniejącą twarz wychowańca, kiedy z księciem rozmawiał.

Nazajutrz dopiero dowiedziała się, jak książę po ksią­żęcemu wywdzięczył się za znalezienie medalionu. Jego kosztem młody muzyk miał się kształcić w konserwato­rium pod przewodem znakomitego Elsnera. W dzień odjazdu dostojnego gościa Chopin grał w sa­lonie ks. Cz. Przyjaciele w buduarze ukryci napawali się niezwykłą rozkoszą; Chopin bowiem nigdy się nie dał uprosić, aby grał, oprócz do tańca, wobec licznego towa­rzystwa. Radziwiłł również zasiadł do fortepianu, darząc słuchaczów wyjątkami z Fausta, swego utworu, którego najgłówniejsze kontury już się były wyraźnie zarysowały w artystycznej jego duszy. „Zwiedzisz Francją i Włochy, a potem odpoczniesz u mnie w Berlinie (mówił do rozrzewnionego Chopina). Spodziewam się, że wtedy już całe dzieło usłyszysz. Daj mi na to rękę, że przybędziesz”.

Drobna rączka chłopczyka spoczęła w krzepkiej dłoni męża.

„Czy zobaczę i młodego aniołka?” rzekł chłopczyk nie­śmiało.

„Bez wątpienia, choć ona już będzie większym anio­łem”, odparł książę z uśmiechem.

„Pozwolisz W. Ks. Mość przypatrzyć się jeszcze portre­towi?”

„Otóż jest”. – Radziwiłł wydobył medalion, a mło­dzieniec długo się wpatrywał w anielskie oblicze dzie­wicy.

„Kochamy się bardzo (rzekł książę wzruszony); nie mo­glibyśmy żyć bez siebie. Niech ją Bóg błogosławi”.

Informujemy, iż w celu optymalizacji treści dostępnych na naszej stronie internetowej oraz dostosowania ich do Państwa indywidualnych potrzeb korzystamy z informacji zapisanych za pomocą plików cookies na urządzeniach końcowych Użytkowników. Pliki cookies mogą Państwo kontrolować za pomocą ustawień swojej przeglądarki internetowej. Dalsze korzystanie z naszej strony internetowej, bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej oznacza, iż akceptują Państwo stosowanie plików cookies. Potwierdzam, że aktualne ustawienia mojej przeglądarki są zgodne z moimi preferencjami w zakresie stosowania plików cookies. Celem uzyskania pełnej wiedzy i komfortu w odniesieniu do używania przez nas plików cookies prosimy o zapoznanie się z naszą Polityką prywatności.

✓ Rozumiem