Triangulacja – nowoczesna metoda pomiarów terenowych w XVII wieku
DE EN PL WCAG 2.1
Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie

Pasaż Wiedzy

Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie

Triangulacja – nowoczesna metoda pomiarów terenowych w XVII wieku Tomasz Opach
44_triangulacja_kartografia.jpg

W 1533 roku Gemma Frisius, holenderski matematyk, kartograf i twórca instrumentów pomiarowych, po raz pierwszy wspomniał o sposobie wyznaczania współrzędnych punktów położonych na dużych obszarach, opierającym się na pomiarze w terenie układu trójkątów. Wprawdzie pomysł był nowatorski, jednak na początku nie spotkał się z większym zainteresowaniem kartografów i tylko w nielicznych pracach był wykorzystany w praktyce (np. Philippe Apianus użył go w 1563 roku do wykonania mapy Bawarii w skali 1:50 000). Szczegółowy opis tej metody został opracowany znacznie później, dopiero w latach 1615–1617. Sporządził go holenderski matematyk i fizyk Willebrord Snell van Royen zwany krótko Snelliusem. Triangulacja, bo o niej mowa, polegała na pokryciu mierzonego obszaru siecią trójkątów – tzw. siecią triangulacyjną, przy czym pomiary wykonywano z taką dokładnością, aby mogły służyć za podstawę innych pomiarów terenowych. Wierzchołkami trójkątów tworzących sieć były punkty, których współrzędne należało zmierzyć. Wykonując pomiary triangulacyjne mierzono wszystkie kąty w trójkątach oraz długość tzw. „bazy”; „bazą” był odcinek w trójkącie wyjściowym, który mierzono z dużą precyzją i następnie rozwijano za pomocą pomiarów kątowych (tzw. rozwinięcie bazy).

Snellius swój opis triangulacji zawarł w opublikowanym w Lejdzie w 1617 roku dziele p.t.: „Eratosthenes batavus, de terrae ambitus vera quantitate”. Zaproponowane początkowo podejście wymagało żmudnych obliczeń, jednak późniejsze zastosowanie logarytmów znacznie ułatwiło procedury. Wprawdzie Snellius metodę triangulacji po raz pierwszy zastosował do pomiaru długości jednego stopnia łuku południka między Bergen op Zoom i Alkmaar (zachodnie Niderlandy) już w latach 1615–1616, jednak na kolejne jej praktyczne wykorzystanie czekać trzeba było aż do czasów Jana III Sobieskiego. Wtedy działalność rozpoczęła francuska Królewska Akademia Nauk, która przystąpiła do szczegółowych pomiarów kraju na potrzeby przygotowania „Carte géométrique de la France”. Taka przerwa w praktycznym zastosowaniu bardzo nowoczesnej jak na owe czasy triangulacji tłumaczona jest w różny sposób. Zdaniem kartografów najprawdopodobniej czynnikami opóźniającymi były trudności w uzyskaniu wysokiej precyzji konstrukcji instrumentów pomiarowych, wysokie koszty ich wykonania oraz brak odpowiedniej liczby specjalistów znających metodę triangulacji i potrafiących obsługiwać instrumenty pomiarowe. 

Informujemy, iż w celu optymalizacji treści dostępnych na naszej stronie internetowej oraz dostosowania ich do Państwa indywidualnych potrzeb korzystamy z informacji zapisanych za pomocą plików cookies na urządzeniach końcowych Użytkowników. Pliki cookies mogą Państwo kontrolować za pomocą ustawień swojej przeglądarki internetowej. Dalsze korzystanie z naszej strony internetowej, bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej oznacza, iż akceptują Państwo stosowanie plików cookies. Potwierdzam, że aktualne ustawienia mojej przeglądarki są zgodne z moimi preferencjami w zakresie stosowania plików cookies. Celem uzyskania pełnej wiedzy i komfortu w odniesieniu do używania przez nas plików cookies prosimy o zapoznanie się z naszą Polityką prywatności.

✓ Rozumiem