Unia Lubelska 1569
DE EN PL WCAG 2.1
Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie

Pasaż Wiedzy

Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie

Unia Lubelska 1569 Michał Kopczyński
Zygmunt_August.JPG

Postulat zacieśnienia więzi między Litwą a Koroną należał do programu od dawna już aktywnego w sejmie polskim szlacheckiego stronnictwa egzekucyjnego. Podobny postulat zgłosiła szlachta litewska, obradująca bez udziału litewskiej rady panów w Witebsku w 1562 r. Dla szlachty litewskiej zmiana formuły unii z personalnej na realną oznaczała zrównanie w prawach ze szlachtą z Korony Polskiej i większy wpływ na sprawy kraju. Tymczasem litewskie możnowładztwo obawiało się nie tylko emancypacji szlachty, lecz także przeniesienia na Litwę egzekucji dóbr, czyli rewizji dawnych monarszych nadań ziemskich, co zachwiałoby potęgą ekonomiczną tej warstwy.

Bezdzietny Zygmunt August w 1562 r. odrzucił jeszcze szlacheckie postulaty, ale z chwilą, gdy w Koronie rozpoczął współpracę z ruchem egzekucyjnym, jego stosunek do postulatów litewskiej szlachty uległa zmianie. W latach 1564-1566 król przeprowadził gruntowną reformę administracyjną na Litwie, dzieląc ją na powiaty i tworząc w każdym z nich szlachecki sejmik, wzorowany na rozwiązaniach z Korony.

W 1569 r. Zygmunt August zwołał sejm koronny do Lublina, na którym – w obecności przedstawicieli Litwy - miano rozpatrywać zasady unii. Wobec demonstracyjnego wyjazdu Litwinów, opowiadający się za unią król przyłączył do Korony Podlasie, Wołyń i Kijowszczyznę, a tym spośród Litwinów, którzy będą się sprzeciwiać związkowi obu państw zagroził pozbawieniem urzędów i dóbr. Zmuszeni w ten sposób do uległości panowie litewscy powrócili do Lublina, gdzie 1 lipca 1569 r. zawarto unię realną między Koroną i Litwą, czego owocem było powstanie Rzeczypospolitej.

Najważniejszym ciałem nowego państwa był sejm, zbierający się zawsze w Koronie, w którym zasiadali również przedstawiciele Litwy (27 senatorów na ogólną liczbę 140 i 50 spośród 127 posłów). Wspólny był również król, wybierany przez Polaków i Litwinów w jednym tylko akcie elekcji (w 1569 r. nie było jeszcze sprecyzowanych procedur wyboru). Miejscem koronacji miał być zawsze Kraków, a podczas ceremonii władca przyjmował automatycznie tytuł litewski. Wspólne być miały pieniądz i system celny, znieść też miano ograniczenia dotyczące zakupu dóbr ziemskich w obu częściach państwa. Odrębne pozostały urzędy, wojsko, skarb i prawo. Panowie litewscy zapewnili sobie, że na terenie Litwy nie zostanie przeprowadzona egzekucja dóbr, co utrwaliło ich przewagę nad tamtejszą szlachtą.

Unia lubelska dla Polaków, w tym też historyków, jest jednym z najdonioślejszych wydarzeń w dziejach ojczystych, praktycznym przykładem wcielenia w życie idei federalizmu. Inaczej patrzy na to wielu Litwinów. Piszący po polsku w pierwszej połowie XIX w. Teodor Narbutt uważał, że unia lubelska oznaczała likwidację państwa litewskiego. Podobne poglądy, utożsamiające niezależność Litwy z interesem wąskiego kręgu możnowładztwa litewskiego, spotyka się i dziś. W wyniku unii, a właściwie oporu wobec niej przejawianego przez przybyłych do Lublina magnatów, Litwa utraciła ponad połowę swego terytorium. Faktem jednak jest również, że w ramach Rzeczypospolitej Litwini zachowali swe instytucje i prawo.

Informujemy, iż w celu optymalizacji treści dostępnych na naszej stronie internetowej oraz dostosowania ich do Państwa indywidualnych potrzeb korzystamy z informacji zapisanych za pomocą plików cookies na urządzeniach końcowych Użytkowników. Pliki cookies mogą Państwo kontrolować za pomocą ustawień swojej przeglądarki internetowej. Dalsze korzystanie z naszej strony internetowej, bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej oznacza, iż akceptują Państwo stosowanie plików cookies. Potwierdzam, że aktualne ustawienia mojej przeglądarki są zgodne z moimi preferencjami w zakresie stosowania plików cookies. Celem uzyskania pełnej wiedzy i komfortu w odniesieniu do używania przez nas plików cookies prosimy o zapoznanie się z naszą Polityką prywatności.

✓ Rozumiem