PL EN
Unia Europejska
Unia Europejska
WCAG 2.1 nieslyszacy
PL EN
Unia Europejska
Unia Europejska

Pokaz „Wilanowska kolekcja roślin oranżeryjnych w XVIII wieku” | park | 3 lipca – 15 września 2020

aktualność

Fig. 6.jpg

W 2020 roku obchodzimy 300. rocznicę zakupu dóbr wilanowskich przez Elżbietę Sieniawską. Z tej okazji zapraszamy do parku wilanowskiego na wyjątkowy pokaz przypominający o tradycjach uprawy roślin oranżeryjnych w XVIII wieku.

Pierwsza wilanowska pomarańczarnia została zbudowana ok. 1682 roku na zlecenie króla Jana III, na południe od pałacu. We wnętrzu drewnianego budynku przechowywano rośliny egzotyczne, które latem eksponowano w ogrodzie wokół pałacu. W królewskiej kolekcji znajdowały się przede wszystkim: granaty, mirty, wawrzyny, jaśminy, krzewy rozmarynu, pomarańcze i cytryny. Okazy te były wówczas tak cenne, że przy sprzedaży dóbr wilanowskich w 1720 roku królewicz Konstanty wyłączył dla siebie 30 drzewek pomarańczowych. Nowa właścicielka rezydencji, kasztelanowa krakowska Elżbieta Sieniawska, sfinansowała przebudowę pomarańczarni na murowaną, zaprojektowaną przez Giovanniego Spazzia. Architekt prowadził prace w latach 1725–1726, a po jego śmierci budowę dokończył Giuseppe Giacomo Fontana. Magnatka powiększyła również królewską kolekcję roślin, która według historycznych inwentarzy liczyła 700 okazów aromatycznych krzewów i ziół, drzew cytrusowych oraz innych roślin ozdobnych i egzotycznych. Były one uprawiane w drewnianych i ceramicznych pojemnikach, wśród których wyróżniały się fajansowe wazy z Delft zdobione herbem kasztelanowej krakowskiej.

DSCN9168.jpg

W latach 1746–1748 na północ od pałacu wzniesiono nową pomarańczarnię według projektu saskiego architekta Johanna Sigmunda Deybela. Ufundowali ją Maria Zofia (córka Elżbiety Sieniawskiej) i August Czartoryscy, Gmach o imponujących rozmiarach ok. 100 m długości i 15 m szerokości ogrzewało sześć pieców. Posiadał łazienkę z wyjściem do ogrodu oraz salę główną o powierzchni ponad 800 mkw., wypełnioną roślinami. Okazy uprawiane w drewnianych i ceramicznych pojemnikach ustawione były najprawdopodobniej w rzędach, od najwyższych wzdłuż północnej ściany do najniższych od strony okien, co zapewniało ich najlepsze doświetlenie. Kolekcja roślin została wzbogacona o nowe gatunki m.in. aloesy, pacioreczniki, daktylowce i kaktusy. Późniejsze zmiany dziejowe doprowadziły do rozproszenia i zubożenia wilanowskich zasobów. Ich część została przewieziona przez Izabelę Lubomirską do ogrodu pałacowego w Łańcucie w 1795 roku.

Stara, podupadła pomarańczarnia została gruntownie przebudowana w latach 1818–1822 według projektu Chrystiana Piotra Aignera i Stanisława Kostki Potockiego. Budynek skrócono od strony wschodniej o jedną trzecią długości, do ok. 75 m. Przebudowano również fasadę, dodając portyk z kolumnami i okna francuskie. W połowie XIX wieku z inicjatywy Aleksandry i Augusta Potockich dokonano kolejnych zmian: od strony zachodniej wzniesiono ceglaną bramę autorstwa Franciszka Marii Lanciego oraz przebudowano korytarz do palenia na ciąg pomieszczeń o funkcjach użytkowo-mieszkalnych. XVIII-wieczny system pieców zastąpiono ogrzewaniem podłogowym, a na osi głównej sali umieszczono trzy okrągłe baseny z fontannami. Przestrzeń wypełniały drzewa oranżeryjne i rośliny egzotyczne w donicach, m.in.: kamelie, piwonie, różaneczniki, araukarie i cedry. Według historycznych przekazów zachować się miały nawet stare egzemplarze granatów oraz wawrzynów pochodzących z czasów króla Jana III. Na północ od oranżerii rozciągało się rozległe gospodarstwo ogrodnicze ze szklarniami, w których uprawiano nowe gatunki sprowadzone do Europy z krajów zamorskich. Wśród nich znajdowały się botaniczne kurioza, jak m.in. dzbaneczniki i rosnąca w wodzie wiktoria królewska o imponujących liściach o średnicy ponad 2 m. W latach 30. XX wieku wilanowska kolekcja liczyła ponad 1200 okazów roślin oranżeryjnych.

DSCN9190.jpg

Kres kolekcji położył wybuch II wojny światowej. We wrześniu 1939 roku, w wyniku ostrzału artyleryjskiego wojsk niemieckich, doszczętnie spłonęła cała oranżeria, a poźniejsze zaniedbania doprowadziły do niemal całkowitej utraty zasobów szklarni. Oranżerię odbudowano w latach 1955–1959 pod kierunkiem konserwatora Stefana Deubela, z przeznaczeniem na Galerię Rzeźby Polskiej XX wieku. Do dziś wykorzystywana jest głównie na wystawy czasowe, konferencje, zajęcia edukacyjne i wydarzenia okolicznościowe. Do Wilanowa sukcesywnie powracały też rośliny egzotyczne, takie jak agawy, bugenwille, kliwie, bananowce, palmy daktylowe i drzewa cytrusowe. W latach 2009–2012 stare szklarnie zostały zlikwidowane, a na ich miejscu wzniesiono dwa nowe obiekty służące do produkcji roślin i przechowywania egzotyków w okresie zimowym.

W 2016 roku, w ogrodzie barokowym pojawiło się 38 egzemplarzy drzew pomarańczowych w dębowych donicach malowanych w biało-zielone pasy. Pojemniki zrekonstruowano na podstawie historycznych przekazów i obrazów włoskiego malarza, Bernarda Bellotta, zwanego Canalettem. Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie planuje adaptację wnętrza Oranżerii do przechowywania roślin oraz dalsze odtwarzanie kolekcji. Ważną częścią tego przedsięwzięcia będzie rekonstrukcja 24 fajansowych waz z Delft należących niegdyś do Elżbiety Sieniawskiej. Docelowo wilanowska kolekcja cytrusów ma liczyć 300 egzemplarzy drzew w historycznych odmianach. Zbiór ten będzie sukcesywnie powiększany, we współpracy z ekspertami z Ogrodów Boboli we Florencji w ramach projektu „Citri et Aurea”.

DSCN9206.jpg

Plenerowy pokaz został przygotowany z okazji 300. rocznicy zakupu dóbr wilanowskich przez Elżbietę Sieniawską w hołdzie dla jej patronatu w dziedzinie sztuki ogrodowej. Liczne fundacje rezydencjonalne, z pełnymi przepychu założeniami zieleni, stanowiły wyraz wysokiego statusu społecznego, zmysłu zarządczego i znakomitego gustu artystycznego magnatki. Szczególną rolę w tym zakresie odgrywał Wilanów ze względu na swoją królewską przeszłość. Elżbieta Sieniawska nie tylko wyremontowała i rozbudowała pałac, ale także nadała jego otoczeniu rangę europejskiego dzieła sztuki ogrodowej dzięki zgromadzeniu wyjątkowej kolekcji roślin i wzniesieniu okazałej pomarańczarni. Dobór gatunków prezentowanych na pokazie oparto na wynikach badań XVIII-wiecznych inwentarzy, w których wymienione zostały rośliny hodowane w ówczesnym Wilanowie (Inwentarz Ogrodu Włoskiego Willanowskiego…, 27 czerwca 1729, Biblioteka Czartoryskich w Krakowie, sygn. EW. 419; Katalog Drzewek różnych Ogrodowych skasowanych w Willanowie, ok. 1793-1794, Archiwum Główne Akt Dawnych, Archiwum Potockich z Łańcuta, sygn. 1/350/0). Spośród nich wybrano 35 gatunków, które w symboliczny sposób mają dać wyobrażenie o dawnym bogactwie tutejszej kolekcji.


DSCN9192.jpg

Rośliny ozdobne:

Buxus sempervirens – bukszpan wieczniezielony
Cheiranthus cheiri – lak pachnący
Dianthus barbatus – goździk brodaty
Dianthus caryophyllus – goździk ogrodowy
Lantana camara – lantana pospolita

DSCN9178.jpg










Aromatyczne krzewy i zioła:

Borago officinalis – ogórecznik lekarski
Hypericum perforatum – dziurawiec zwyczajny
Hyssopus officinalis – hyzop lekarski
Levisticum officinale – lubczyk ogrodowy
Jasminum officinale – jaśmin lekarski
Melissa officinalis – melisa lekarska
Mentha piperita – mięta pieprzowa
Ocimum basilicum – bazylia pospolita i
Ocimum basilicum var. minimum – bazylia grecka
Rosmarinus officinalis – rozmaryn lekarski
Salvia officinalis – szałwia lekarska
Thymus vulgaris – tymianek właściwy
Valeriana officinalis – kozłek lekarski

DSCN9170.jpg


Drzewa cytrusowe:

Citrus × aurantium – pomarańcza gorzka
Citrus reticulata – mandarynka
Citrus sinensis – pomarańcza chińska
Citrus limon – cytryna zwyczajna

DSCN9173.jpg











Rośliny egzotyczne:

Aloe arborescens – aloes drzewiasty
Canna indica – paciorecznik indyjski
Crinum × powellii – krynka
Cupressus sempervirens – cyprys wiecznie zielony
Ficus carica – figowiec pospolity
Laurus nobilis – wawrzyn szlachetny
Myrtus communis – mirt zwyczajny
Olea europaea – oliwka europejska
Passiflora caerulea – męczennica błękitna
Phoenix dactylifera – daktylowiec właściwy
Punica granatum – granatowiec właściwy
Selenicereus grandiflorus – selenicereus wielkokwiatowy
Yucca aloifolia – jukka aloesowa

Zachęcamy również do podziwiania pozostałych roślin prezentowanych w pałacowych ogrodach oraz motywów roślinnych w dekoracjach rzeźbiarskich na fasadzie pałacu w Wilanowie. Prosimy o niedotykanie i nieniszczenie roślin.

Termin: 3 lipca – 15 września 2020 r.
Miejsce: wejście do Oranżerii          
Wstęp: w cenie biletu do parku

Podziel się:
Wykop Facebook
2020-06-25
7. Ogród barokowy na tarasie górnym.jpg

Co można zobaczyć w parku (artykuł)

Od powstania królewskiej rezydencji w Wilanowie przywiązywano dużą wagę do wyglądu jej otoczenia. Choć kształtowano ją zawsze zgodnie z obowiązującą...

citrus et aurea Fig. 8.jpg

Projekt „Citri et aurea” | współpraca z Galerią Uffizi (artykuł)

Galeria Uffizi i Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie rozpoczęły współpracę poświęconą historycznym kolekcjom cytrusów.Projekt „Citri et Aurea” został …

44_citrus limon 2.jpg

Krótka historia uprawy roślin cytrusowych (artykuł, Silva Rerum)

Cytrusy to popularna nazwa roślin należących do rodzaju Citrus. Bogactwo tego rodzaju ocenia się bardzo różnorodnie: jedni naukowcy wymieniają 16 …

N5.JPG

Cytrusy (artykuł, Silva Rerum)

Oglądając dokładnie głowice „owocowych kolumn” można odnieść wrażenie, że wykonawcy i/lub zleceniodawcy prac nad dekoracjami ogrodowej fasady Pałacu w Wilanowie …

Biuletyn Informacji Publicznej Biuletyn Informacji Publicznej

Muzeum w Internecie

Partnerzy

Sponsorzy

Idea & Design
Copyright © Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie

Informujemy, iż w celu optymalizacji treści dostępnych na naszej stronie internetowej oraz dostosowania ich do Państwa indywidualnych potrzeb korzystamy z informacji zapisanych za pomocą plików cookies na urządzeniach końcowych Użytkowników. Pliki cookies mogą Państwo kontrolować za pomocą ustawień swojej przeglądarki internetowej. Dalsze korzystanie z naszej strony internetowej, bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej oznacza, iż akceptują Państwo stosowanie plików cookies. Potwierdzam, że aktualne ustawienia mojej przeglądarki są zgodne z moimi preferencjami w zakresie stosowania plików cookie. Celem uzyskania pełnej wiedzy i komfortu w odniesieniu do używania przez nas plików cookies prosimy o zapoznanie się z naszą Polityką prywatności.

✓ Rozumiem