Z tajników polskiego wywiadu wojskowego w XVII wieku
DE EN PL WCAG 2.1
Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie

Pasaż Wiedzy

Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie

Z tajników polskiego wywiadu wojskowego w XVII wieku Ryszard Majewski źródło: "Mówią wieki", nr 12, 1961
57_wyprawa_na_czambuły_tatarskie_plaskorzezba_attyki.jpg

Znaczenie wywiadu dla prowadzania wojen wzrosło w XVI i XVII wieku. Wiązało się to z upadkiem pospolitego ruszenia i oparciem armii na wojskach zaciężnych. Najemnicy byli bardziej zdyscyplinowani, dzięki czemu przemieszczali się szybciej. Dla uniknięcia zaskoczenia konieczne stało się więc wczesne rozpoznanie zamiarów przeciwnika. Bodźca do usprawnienia działalności wywiadowczej dostarczyły także najazdy Tatarów. Ponadto napięte stosunki z Turcją i Moskwą wymagały czujności na granicach wschodnich i południowych. Główne wysiłki wywiadu były skierowane właśnie w tym kierunku. Z urzędu działaniami kierował, odpowiedzialny za obronę granic, hetman polny. Ważną rolę odgrywał również wywiad magnacki.

Podstawową bronią w ręku wywiadu byli szpiedzy. Do stolic wrogich państw wysyłano ludzi, którzy przejmowali obce zwyczaje i przenikali nawet na wysokie stanowiska. Przekazywali następnie wiadomości do kraju. Pod specjalną opieką  wywiadu znajdował się Krym, jako główna baza wypadowa Tatarów. Do akcji wykorzystywano oficjalne poselstwa i kupców. Agenci przebierali się także za żebraków, czy pielgrzymów. Potrafili nawet przeniknąć do oddziałów wyruszających przeciw Rzeczpospolitej.

Inna formą działalności wywiadu było rozeznanie bojowe. W podjazdach i „chwytaniu języka” specjalizowały się lekkie chorągwie jazdy. Informacji dostarczali też zbiegowie i uciekinierzy. Aby zapobiec infiltracji polskich oddziałów, starostowie i dowódcy mieli obowiązek chwytać i badać osoby nieznane, a podejrzane. Ponadto nie wolno było przyjmować do wojska ludzi o niewiadomej przeszłości. Jednak środki te często okazywały się nieskuteczne i nieprzyjaciel zdobywał nawet pilnie strzeżone wiadomości.


Informujemy, iż w celu optymalizacji treści dostępnych na naszej stronie internetowej oraz dostosowania ich do Państwa indywidualnych potrzeb korzystamy z informacji zapisanych za pomocą plików cookies na urządzeniach końcowych Użytkowników. Pliki cookies mogą Państwo kontrolować za pomocą ustawień swojej przeglądarki internetowej. Dalsze korzystanie z naszej strony internetowej, bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej oznacza, iż akceptują Państwo stosowanie plików cookies. Potwierdzam, że aktualne ustawienia mojej przeglądarki są zgodne z moimi preferencjami w zakresie stosowania plików cookies. Celem uzyskania pełnej wiedzy i komfortu w odniesieniu do używania przez nas plików cookies prosimy o zapoznanie się z naszą Polityką prywatności.

✓ Rozumiem