PL EN
Unia Europejska
Unia Europejska
WCAG 2.1 nieslyszacy
PL EN
Unia Europejska
Unia Europejska

Stanisław Żółkiewski w pamięci potomnych

Portret Stanisława Żółkiewskiego

W roku 2020, ustanowionym przez Sejm Rzeczypospolitej Rokiem Hetmana Stanisława Żółkiewskiego Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie przypomniało postać pradziada Jana Sobieskiego, wybitnego wodza, polityka i mecenasa.

Czyny wojenne Stanisława Żółkiewskiego, ze zwycięstwem pod Kłuszynem i zajęciem moskiewskiego Kremla na czele, rozsławiły imię hetmana już za jego życia, a bohaterska śmierć na polu bitwy pod Cecorą zapewniła mu poczesne miejsce w panteonie narodowym. W kulcie wielkiego przodka, wzorowego żołnierza i obywatela, wychowywała swoich synów, Marka i Jana, wnuczka hetmana Teofila z Daniłowiczów Sobieska. Król Jan III świadomie kreował się na mściciela hetmana i innych członków rodziny, którzy zginęli w walkach z Tatarami i Osmanami.  W 1683 roku wyruszył pod Wiedeń z szablą pradziada ofiarowaną mu na Jasnej Górze przez Ojców Paulinów. Jego wielkie zwycięstwo (jak i wiele poprzednich) uznano za wypełnienie przepowiedni zamieszczonej na nagrobku hetmana i jego syna w żółkiewskiej farze: Exoriare aliquis nostris ex ossibus ultor (Powstanie kiedyś z kości naszych mściciel). 

Postać wielkiego hetmana przywoływano w kolejnych stuleciach, szczególnie w okresie zaborów oraz dwudziestoleciu międzywojennym, w domowej edukacji, literaturze, licznych grafikach i obrazach. Pamiątki po nim nabrały  znaczenia narodowych relikwii, krzepiących serca Polaków pozbawionych własnego państwa, przypominały wspaniałą przeszłość i zwycięstwa polskiego oręża, uświadamiały również potrzebę poświęcenia dla ojczyzny.

wystawa_zolkiewski_www.jpg

Najważniejszym miejscem upamiętnienia Stanisława Żółkiewskiego była założona przez niego Żółkiew, a szczególnie tamtejsza kolegiata, która zgodnie z zamierzeniem hetmana stała się rodowym mauzoleum Żółkiewskich, Daniłowiczów i Sobieskich oraz panteonem polskiego rycerstwa. W jej wnętrzu wzniesiono wspaniałe nagrobki, a na ścianach zawieszono wielkie płótna ukazujące najsłynniejsze zwycięstwa Stanisława Żółkiewskiego i Jana Sobieskiego. Mimo burzliwych losów w XIX i XX stuleciu, świątynia i jej najwspanialsze zabytki przetrwały do naszych czasów, a w ostatnich dekadach odzyskują świetność dzięki staraniom polskich władz i konserwatorów.

Spośród najstarszych pomników hetmana zachował się tylko obelisk wzniesiony na miejscu jego śmierci (obecnie na terytorium Mołdawii). Monument wystawiony w Żółkwi na początku XX wieku został zniszczony w 1918 roku, kolejny zaś – po agresji Związku Radzieckiego na Polskę w 1939 roku. Tym cenniejsze są pamiątki po Żółkiewskim zachowane w polskich muzeach m.in. fragmenty cynowego sarkofagu w kolekcjach Muzeum Narodowego w Krakowie (ze zbiorów Emeryka Hutten-Czapskiego oraz Muzeum Książąt Czartoryskich) i Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie.

Dzięki wsparciu finansowemu z Programu Wieloletniego NIEPODLEGŁA w 2020 roku udało się przeprowadzić kompleksowe prace konserwatorskie i badawcze zachowanych w zbiorach wilanowskich płycin (autorka programu konserwatorskiego i wykonawca prac: dr Alina Tomaszewska-Szewczyk). Ich wyniki zostały zaprezentowane na filmie o sarkofagu hetmana.


Nietuzinkowej postaci Stanisława Żółkiewskiego, formom jego pamiętania i upamiętniania został poświęcony odrębny film i program edukacyjny „Pobudka”.


Zorganizowaliśmy także seminarium naukowe, w którym udział wzięli historycy, historycy sztuki, badacze literatury i dziejów wojskowości. Nagranie referatów oraz dyskusji dostępne jest na profilu muzeum w serwisie YouTube:
część 1 - https://www.youtube.com/watch?v=04-lsgENNI0
część 2 - https://www.youtube.com/watch?v=3nK0LuOiikc
część 3 - https://www.youtube.com/watch?v=kKJUCu6tb84


Logo Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego   Logo programu Niepodległa    Logo Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie

Projekt „Jak słodko i zaszczytnie umierać za ojczyznę! Stanisław Żółkiewski w pamięci potomnych” sfinansowano ze środków Ministra Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu w ramach Programu Wieloletniego NIEPODLEGŁA na lata 2017-2022. 

Podziel się:
Wykop Facebook
2020-10-14
Stanisław Żółkiewski

Jak słodko i zaszczytnie umierać za ojczyznę. Opowieść o Stanisławie Żółkiewskim – film (film)

Zapraszamy na wirtualną wystawę pamiątek po Stanisławie Żółkiewskim ze zbiorów wilanowskich. O upamiętnianiu hetmana przez potomnych, litografii Żółkiewski pod Cecorą …

Sarkofag Stanisława Żółkiewskiego

Jak słodko i zaszczytnie umierać za ojczyznę. Sarkofag Stanisława Żółkiewskiego – film (film)

Zapraszamy na prezentację fragmentów sarkofagu hetmana Żółkiewskiego ze zbiorów wilanowskich. O jego burzliwych losach, ostatnich pracach konserwatorskich i zagadkach, które …

Rok Stanisława Żółkiewskiego

Stanisław Żółkiewski h. Lubicz (1547–1620) (artykuł, Silva Rerum)

Stanisław Żółkiewski h. Lubicz (1547–1620), wojewoda kijowski, hetman i kanclerz wielki koronny, pradziad Jana III Sobieskiego. Od 1566 r. przebywał …

Żółkiewski pod Cecorą

Wyprawa cecorska (wrzesień–październik 1620) (artykuł, Silva Rerum)

Ostatnia – tragicznie zakończona – wyprawa wojenna Stanisława Żółkiewskiego do Mołdawii we wrześniu 1620 roku doszła do skutku za sprawą …

pobudka_www.jpg

Pobudka – zajęcia online (artykuł)

Co dziś może rozbudzić w nas chęć do bycia lepszym, do pracy nad sobą? Stanisław Żółkiewski, pradziad Jana III, zalecił …

laquearia_subter.jpg

Laquearia subter. Dekoracja malarska żółkiewskiej rezydencji króla Jana III i jej europejskie źródła (artykuł)

W latach 2012–2015 zespół konserwatorów kierowany przez specjalistów z Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie odkrył i zabezpieczył na ścianach kilku sal skrzydła pałacowego żółkiewskiej rezydencji nieznane dotąd dekoracje malarskie pochodzące z XVII wieku. Książka wprowadza Czytelnika w świat konserwatorskich odkryć w dawnej rezydencji Jana III.

Biuletyn Informacji Publicznej Biuletyn Informacji Publicznej

Muzeum w Internecie

Organizator

Partnerzy

Sponsorzy

Idea & Design
Copyright © Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie

Informujemy, iż w celu optymalizacji treści dostępnych na naszej stronie internetowej oraz dostosowania ich do Państwa indywidualnych potrzeb korzystamy z informacji zapisanych za pomocą plików cookies na urządzeniach końcowych Użytkowników. Pliki cookies mogą Państwo kontrolować za pomocą ustawień swojej przeglądarki internetowej. Dalsze korzystanie z naszej strony internetowej, bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej oznacza, iż akceptują Państwo stosowanie plików cookies. Potwierdzam, że aktualne ustawienia mojej przeglądarki są zgodne z moimi preferencjami w zakresie stosowania plików cookies. Celem uzyskania pełnej wiedzy i komfortu w odniesieniu do używania przez nas plików cookies prosimy o zapoznanie się z naszą Polityką prywatności.

✓ Rozumiem